ZUS i składki · 21 min czytania

Ciąża i macierzyński w jednoosobowej firmie: co załatwić w ZUS, żeby dostać zasiłek?

· 14 września 2026· Read in English
Dłonie kobiety w ciąży obejmujące brzuch na ciepłym, jasnym tle

Krótka odpowiedź

Zasiłek macierzyński dostaniesz, jeśli w dniu porodu masz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe z firmy. Nie trzeba go mieć od dawna, bo przy macierzyńskim nie ma okresu wyczekiwania. Wysokość zasiłku zależy natomiast od tego, od jakiej kwoty płaciłaś składki w 12 miesiącach przed porodem. Przy preferencyjnym ZUS z chorobowym opłacanym przez 12 miesięcy dostaniesz w 2026 r. 1 244,13 zł miesięcznie za 20 tygodni urlopu macierzyńskiego, a przy pełnym ZUS 4 877,11 zł (kwoty przed zaliczką na podatek).

Zasiłek chorobowy w ciąży wynosi 100% podstawy, ale należy się dopiero po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia. Żaden z tych zasiłków nie przysługuje, jeśli w dniu, w którym powstaje do niego prawo, zalegasz ze składkami na więcej niż 48,06 zł. Jeśli płacisz od kwoty wyższej niż minimalna, zasiłek liczony w pełni od tej kwoty dostaniesz dopiero wtedy, gdy przed porodem przez 12 pełnych miesięcy opłacałaś od niej chorobowe.

Kogo to dotyczy

Tekst jest dla kobiety, która prowadzi jednoosobową działalność wpisaną do CEIDG, sama opłaca ZUS i planuje dziecko albo już jest w ciąży. Opisujemy wszystkie formy opłacania składek: ulgę na start, składki preferencyjne, Mały ZUS Plus i pełny ZUS.

Inaczej wygląda to w dwóch sytuacjach.

  • Masz też etat. Jeśli z umowy o pracę zarabiasz co najmniej minimalne wynagrodzenie, z firmy nie podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym, więc nie możesz mieć z niej chorobowego. Zasiłki dostaniesz wtedy z tytułu etatu.
  • Jesteś na uldze na start. Przez pierwsze 6 miesięcy nie podlegasz ubezpieczeniom społecznym, dlatego nie masz prawa ani do zasiłku chorobowego, ani do macierzyńskiego. Więcej o uldze piszemy w tekście 10 rzeczy przed założeniem działalności gospodarczej.

Jak mieć dobrowolne chorobowe i go nie stracić

Do chorobowego może przystąpić tylko ktoś, kto obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym (art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Składka wynosi 2,45% i liczy się od tej samej podstawy co emerytalna i rentowe.

Forma składekCzy możesz mieć choroboweSkładka chorobowa w 2026 r.
Ulga na startnie—
Preferencyjne (podstawa 1 441,80 zł)tak35,32 zł
Mały ZUS Plustak2,45% podstawy, np. 73,50 zł przy 3 000 zł
Pełny ZUS (podstawa 5 652,00 zł)tak138,47 zł

Z ulgi na start można zrezygnować, zgłaszając się do ubezpieczeń społecznych (art. 18 ust. 2 Prawa przedsiębiorców). Tylko wtedy możesz przystąpić do chorobowego.

Zgłoszenie. Chorobowe zaznaczasz na formularzu ZUS ZUA. Ubezpieczenie zaczyna się od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale nie wcześniej niż w dniu jego złożenia. Wstecz, od początku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, zadziała tylko zgłoszenie złożone w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia (art. 14 ust. 1 i 1a). Jeśli jesteś już zgłoszona do ZUS bez chorobowego, dodasz je tylko przez wyrejestrowanie na ZUS ZWUA i nowe zgłoszenie na ZUS ZUA.

Spóźniona składka nie wyrzuca już z chorobowego. Do końca 2021 r. przedsiębiorca tracił chorobowe od miesiąca, za który nie zapłacił w terminie, chyba że ZUS zgodził się na późniejszą wpłatę. Ten przepis (dawny art. 14 ust. 2 pkt 2) uchylono 1 stycznia 2022 r. Dziś chorobowe ustaje, gdy złożysz wyrejestrowanie albo gdy wygaśnie tytuł do ubezpieczeń (art. 14 ust. 2). Nie trwa też w czasie zawieszenia działalności (art. 36a ust. 1). Składki trzeba rozliczyć i opłacić za każdy miesiąc ubezpieczenia (art. 14 ust. 2a), do 20. dnia następnego miesiąca.

Zaległość blokuje zasiłek. Jeśli w dniu powstania prawa do zasiłku masz dług w składkach na ubezpieczenia społeczne większy niż 1% minimalnego wynagrodzenia, czyli 48,06 zł w 2026 r., zasiłek nie przysługuje, dopóki nie spłacisz całości (art. 2a ustawy zasiłkowej). Jeśli spłacisz dług w ciągu 6 miesięcy, dostaniesz zasiłek za cały okres. Po upływie tych 6 miesięcy prawo do zasiłku za miniony czas się przedawnia i zasiłek należy się dopiero od dnia spłaty. Rozłożenie zaległości na raty albo odroczenie terminu płatności nie jest traktowane jak dług, pod warunkiem że płacisz w terminach z umowy i nie masz innych zaległości.

Zasiłek chorobowy w ciąży

Przy dobrowolnym chorobowym prawo do zasiłku powstaje po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia (art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej). Do tych 90 dni wlicza się wcześniejsze chorobowe, na przykład z etatu, jeśli przerwa między ubezpieczeniami nie była dłuższa niż 30 dni (art. 4 ust. 2). Od pierwszego dnia ubezpieczenia zasiłek przysługuje między innymi absolwentce, która przystąpiła do chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu (art. 4 ust. 3 pkt 1).

Za zwolnienie w ciąży ZUS płaci 100% podstawy zamiast 80% (art. 11 ust. 2 pkt 1), i to nawet przez 270 dni zamiast 182 (art. 8 ust. 1). Przy podstawie preferencyjnej wychodzi 1 244,13 zł miesięcznie (41,47 zł dziennie), przy pełnym ZUS 4 877,11 zł miesięcznie (162,57 zł dziennie). Jeśli płacisz od najniższej podstawy, jaka cię obowiązuje, te kwoty nie zależą od tego, jak długo masz chorobowe (art. 48a ust. 1, art. 49 ust. 1 pkt 1). Przy wyższej zadeklarowanej podstawie takie kwoty wychodzą dopiero po 12 pełnych miesiącach chorobowego opłacanego od tej samej kwoty.

Wniosek. Lekarz wystawia e-ZLA, które trafia do ZUS automatycznie, ale to jeszcze nie wystarczy, żeby ZUS wypłacił zasiłek. Przy pierwszym zwolnieniu złóż wniosek: formularz Z-3b na koncie płatnika w PUE/eZUS albo ZAS-53. Jeśli kolejne zwolnienie następuje bez przerwy, wystarczy Z-3b wypełniony tylko do punktu 1, ZAS-53 albo wydruk zwolnienia. ZUS wypłaca zasiłek najpóźniej w ciągu 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności (art. 64 ust. 1). Roszczenie o zasiłek przedawnia się natomiast po 6 miesiącach od ostatniego dnia okresu, za który zasiłek przysługuje (art. 67 ust. 1).

Firma w czasie zwolnienia. Kto na zwolnieniu pracuje zarobkowo, traci zasiłek za całe to zwolnienie (art. 17 ust. 1). Od 13 kwietnia 2026 r. ustawa mówi wprost, że pracą zarobkową jest każda czynność o charakterze zarobkowym, z wyjątkiem czynności incydentalnych, których wymagają istotne okoliczności (art. 17 ust. 1a). ZUS rozumie przez to czynność sporadyczną i krótkotrwałą, wymuszoną wyjątkową sytuacją, która nie ma charakteru wykonywania pracy. Jako przykład podaje jednorazowe podpisanie dokumentów, do których podpisania nikt inny nie został upoważniony. Zanim pójdziesz na zwolnienie, ustal więc, kto przejmie bieżące sprawy firmy. Składkę zdrowotną płacisz za ten czas w pełnej wysokości.

Zasiłek macierzyński: ile tygodni i ile procent

Prawo do zasiłku macierzyńskiego nie zależy od tego, jak długo masz chorobowe. Warunkiem jest poród w okresie ubezpieczenia chorobowego (art. 29 ust. 1 ustawy zasiłkowej). Przedsiębiorczyni dostaje zasiłek za tyle samo tygodni, ile trwają urlopy pracownicy według Kodeksu pracy (art. 29a ust. 1).

OkresWymiar przy jednym dzieckuWysokość
Urlop macierzyński20 tygodni, z tego do 6 przed przewidywaną datą porodu100% podstawy
Urlop rodzicielski41 tygodni łącznie dla obojga rodziców; każdy ma 9 tygodni nieprzenoszalnych70% podstawy
Oba okresy przy wniosku w 21 dni po porodzie20 + 32 tygodnie dla matki81,5% podstawy
Urlop ojcowskido 2 tygodni100% podstawy

Przy porodzie mnogim urlop macierzyński trwa 31, 33, 35 albo 37 tygodni, a rodzicielski 43 tygodnie (art. 180 § 1 i art. 182¹ᵃ § 1 Kodeksu pracy). Jeśli dziecko po porodzie zostaje w szpitalu, może przysługiwać też uzupełniający urlop macierzyński: tydzień za każdy tydzień pobytu do 8. albo 15. tygodnia po porodzie, na warunkach z art. 180² Kodeksu pracy. Zasiłek za ten czas wynosi 100%.

81,5% czy 100% i 70%. Stawkę 81,5% za cały okres dostaniesz, jeśli najpóźniej 21 dni po porodzie złożysz wniosek o zasiłek za urlop macierzyński i za cały rodzicielski (art. 30a ust. 1, art. 31 ust. 3). Nie dotyczy to 9 tygodni zarezerwowanych dla drugiego rodzica, za które zasiłek wynosi zawsze 70% (art. 31 ust. 3f). Jeśli potem w pierwszym roku życia dziecka nie wykorzystasz ani jednego dnia rodzicielskiego, za rodzicielski dostaniesz 70%, a za macierzyński ZUS na twój wniosek wyrówna zasiłek do 100% (art. 31 ust. 3g i ust. 4).

Jeśli pominąć podwyższenie do 1 000 zł, o którym niżej, za 52 tygodnie oba warianty dają brutto prawie tyle samo. Przy pełnym ZUS różnica nie przekracza 30 zł, na korzyść wariantu 100% i 70%. Różni je rozkład w czasie: 81,5% to co miesiąc ta sama kwota, a 100% i 70% to więcej przez pierwsze 20 tygodni i mniej potem.

Podwyższenie do 1 000 zł. Jeśli miesięczny zasiłek macierzyński jest niższy niż świadczenie rodzicielskie, czyli 1 000 zł, ZUS podwyższa go do tej kwoty (art. 31 ust. 3a). Według wyjaśnień ZUS porównuje się kwotę po potrąceniu zaliczki na podatek. Zasiłku za urlop ojcowski się nie podwyższa.

Wniosek i dokumenty. Przedsiębiorczyni składa w ZUS wniosek ZAM, najwygodniej w PUE/eZUS (usługa „Złożenie dokumentu ZAM”). Do wniosku dołączasz:

  • zaświadczenie lekarskie o przewidywanej dacie porodu, jeśli zasiłek ma się zacząć przed porodem,
  • skrócony odpis aktu urodzenia dziecka, jeśli zasiłek zaczyna się od porodu (na twoją prośbę ZUS może pobrać odpis sam),
  • zaświadczenie płatnika składek Z-3b, które jako przedsiębiorczyni wypełniasz sama.

Jeśli we wniosku ZAM nie ujęłaś rodzicielskiego, wniosek o zasiłek za ten okres (np. na formularzu ZUR) złóż przed jego rozpoczęciem. Rodzicielski można podzielić na najwyżej 5 części i wykorzystać do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat (art. 182¹ᶜ Kodeksu pracy).

Zgłoszenia na czas zasiłku. Z pierwszym dniem zasiłku macierzyńskiego dobrowolne chorobowe z firmy kończy się z mocy prawa. ZUS wymienia trzy dokumenty: ZUS ZWUA z wyrejestrowaniem od pierwszego dnia zasiłku, ZUS ZZA do samego ubezpieczenia zdrowotnego i ZUS ZWUA od dnia po zakończeniu zasiłku. Żeby po zasiłku znów mieć chorobowe bez przerwy, złóż ZUS ZUA w ciągu 7 dni od pierwszego dnia po zasiłku. Jeśli się spóźnisz, chorobowe zacznie się dopiero od dnia złożenia zgłoszenia.

Od czego ZUS liczy zasiłek

Podstawą zasiłku jest przeciętny miesięczny przychód z 12 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem, w którym powstało prawo do zasiłku (art. 48 ust. 1 i art. 52 ustawy zasiłkowej). U przedsiębiorczyni tym przychodem jest zadeklarowana podstawa składki chorobowej pomniejszona o 13,71% (art. 3 pkt 4). Liczy się więc kwota, od której płaciłaś chorobowe, a nie to, ile zarobiła firma.

Przy planowaniu najważniejsze są trzy zasady.

  • Chorobowe krócej niż 12 miesięcy. Podstawą jest wtedy najniższa podstawa składek pomniejszona o 13,71% plus tylko część nadwyżki ponad minimum: tyle dwunastych, ile pełnych miesięcy trwało ubezpieczenie (art. 48a ust. 1). Po pół roku chorobowego wliczy się połowa nadwyżki.
  • Poród przed upływem pierwszego pełnego miesiąca ubezpieczenia. Jeśli w ciągu 30 dni wcześniej nie miałaś chorobowego z innego tytułu, podstawą jest najniższa podstawa składek za miesiąc porodu pomniejszona o 13,71% (art. 49 ust. 1 pkt 1), niezależnie od tego, jaką kwotę zadeklarowałaś.
  • Zwolnienie przechodzące w macierzyński. Jeśli między zasiłkami nie było przerwy albo trwała krócej niż miesiąc kalendarzowy, podstawy nie liczy się od nowa (art. 43). Macierzyński dostaniesz wtedy od tej samej podstawy co zasiłek chorobowy w ciąży.

Jeśli w którymś z tych miesięcy przychód był niższy, bo pobierałaś zasiłek i nie prowadziłaś firmy, a działalność trwała w nim krócej niż pół miesiąca, ten miesiąc pomija się w wyliczeniu (art. 50 ust. 1).

Przykład: 12 miesięcy chorobowego od tej samej podstawy, kwoty 2026 r. Kwoty miesięczne przed zaliczką na podatek. W Małym ZUS Plus podstawę wylicza się z dochodu z poprzedniego roku, więc 3 000 zł to tylko przykład.

Podstawa składekPodstawa zasiłku (po 13,71%)100%81,5%70%
Preferencyjna, 1 441,80 zł1 244,13 zł1 244,13 zł1 013,97 zł870,89 zł
Mały ZUS Plus, 3 000,00 zł2 588,70 zł2 588,70 zł2 109,79 zł1 812,09 zł
Pełny ZUS, 5 652,00 zł4 877,11 zł4 877,11 zł3 974,84 zł3 413,98 zł

Przy podstawie preferencyjnej 70% to 870,89 zł, więc ZUS podwyższy zasiłek do 1 000 zł. Przy 81,5% wychodzi 1 013,97 zł brutto i to, czy podwyższenie zadziała, zależy od potrąconej zaliczki na podatek. Dlatego przy tej podstawie wariant 100% i 70% daje łącznie więcej: za rodzicielski i tak dostaniesz 1 000 zł po zaliczce, a za 20 tygodni macierzyńskiego 1 244,13 zł brutto zamiast 1 013,97 zł.

Przykład: chorobowe krócej niż rok. Przedsiębiorczyni jest na składkach preferencyjnych i dotąd płaciła je od minimum, czyli od 1 441,80 zł. Wcześniej nie miała chorobowego z innego tytułu. Przystępuje do chorobowego i przez 6 pełnych miesięcy przed porodem płaci od 5 652,00 zł. Kwoty 2026 r.

  1. Najniższa podstawa po odliczeniu 13,71%: 1 441,80 − 197,67 = 1 244,13 zł.
  2. Nadwyżka po odliczeniu: 4 877,11 − 1 244,13 = 3 632,98 zł.
  3. Wliczona część nadwyżki: 3 632,98 × 6 / 12 = 1 816,49 zł.
  4. Podstawa zasiłku: 1 244,13 + 1 816,49 = 3 060,62 zł, czyli 2 494,41 zł miesięcznie przy stawce 81,5%.

Gdyby płaciła od 5 652,00 zł przez 12 miesięcy, podstawa zasiłku wyniosłaby 4 877,11 zł.

Czy warto płacić od wyższej podstawy

Składki można płacić od kwoty wyższej niż minimalna. Przy pełnym ZUS podstawą jest kwota, którą zadeklarujesz, byle nie niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli 5 652,00 zł w 2026 r. (art. 18 ust. 8). Przy składkach preferencyjnych minimum to 30% minimalnego wynagrodzenia, czyli 1 441,80 zł (art. 18a ust. 1). W Małym ZUS Plus podstawę wylicza się z dochodu, ale możesz zadeklarować więcej (art. 18c ust. 8), najwyżej 5 652,00 zł (art. 18c ust. 2).

Zanim to zrobisz, weź pod uwagę trzy rzeczy.

  • Chorobowe ma tę samą podstawę co emerytalne i rentowe (art. 20 ust. 1), więc wyższa podstawa podnosi wszystkie składki społeczne. Przy 5 652,00 zł same składki na ubezpieczenia społeczne wynoszą 1 788,29 zł miesięcznie zamiast 456,18 zł na preferencyjnych. Do tego dochodzi składka na Fundusz Pracy, bo podstawa nie jest niższa od minimalnego wynagrodzenia.
  • Podstawa dobrowolnego chorobowego nie może przekroczyć 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, czyli 23 550,00 zł miesięcznie w 2026 r. (art. 20 ust. 3; M.P. z 2025 r. poz. 1216).
  • Jeśli zadeklarujesz więcej niż minimum, rezygnujesz z najniższej podstawy i nie możesz tego skorygować za dany miesiąc (art. 18 ust. 8a).

Zasiłek liczy się ze średniej z 12 miesięcy, a nie z ostatniej wpłaty. Jeśli przez 9 miesięcy płaciłaś od 1 441,80 zł, a przez ostatnie 3 od 5 652,00 zł, podstawa wyniesie 2 152,38 zł, a nie 4 877,11 zł. Serwis biznes.gov.pl ostrzega, że jednorazowa wyższa wpłata nie podniesie zasiłku, a ZUS może wszcząć postępowanie wyjaśniające i zakwestionować prawo do zasiłku albo jego wysokość. Od decyzji ZUS w sprawie zasiłku przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w ciągu miesiąca od doręczenia, składane za pośrednictwem oddziału ZUS. Jeśli nie masz pewności, jak liczyć składki w twojej sytuacji, możesz poprosić ZUS o interpretację indywidualną (art. 34 ust. 1 Prawa przedsiębiorców, art. 83d ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

Składki i firma w czasie macierzyńskiego

Składki społeczne. Kiedy pobierasz zasiłek macierzyński, obowiązkowo podlegasz ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zasiłku, a z firmy możesz im podlegać już tylko dobrowolnie (art. 9 ust. 1c). Składki od zasiłku finansuje budżet państwa (art. 16 ust. 8), a ich podstawą jest kwota zasiłku (art. 18 ust. 6). Z firmy nie musisz więc płacić składek społecznych, chyba że sama zgłosisz się dobrowolnie do emerytalnego i rentowych.

Składka zdrowotna. Tę z działalności płacisz dalej na zwykłych zasadach i nadal co miesiąc składasz ZUS DRA. Wyjątek dotyczy niskiego zasiłku: jeśli miesięczny zasiłek macierzyński nie przekracza kwoty świadczenia rodzicielskiego, zdrowotnej z firmy nie płacisz (art. 82 ust. 9a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej).

Praca w firmie. W czasie zasiłku macierzyńskiego możesz prowadzić działalność i zarabiać. Zakaz pracy zarobkowej z art. 17 ustawy zasiłkowej dotyczy zasiłku chorobowego, a przepis o zasiłku macierzyńskim do niego nie odsyła (art. 31 ust. 5). Faktury wystawione na macierzyńskim nie odbiorą ci zasiłku. Takie same faktury wystawione na zwolnieniu lekarskim w ciąży mogą natomiast kosztować cię cały zasiłek chorobowy za to zwolnienie.

Wakacje składkowe. Raz w roku możesz nie płacić składek społecznych za jeden wybrany miesiąc (art. 17a i 17b). Wniosek składasz w PUE/eZUS w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc. W miesiącu przed złożeniem wniosku musisz jednak podlegać z firmy ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu (art. 17a ust. 1 pkt 4). Jeśli w czasie macierzyńskiego nie zgłosiłaś się do nich dobrowolnie, wniosku nie złożysz w miesiącu następującym po pełnym miesiącu zasiłku. Wakacje obejmują też składkę chorobową, jeśli podlegałaś chorobowemu w miesiącu złożenia wniosku i w miesiącu wcześniejszym (art. 17a ust. 3). Składki za taki miesiąc finansuje budżet (art. 16 ust. 4a). Składki zdrowotnej wakacje nie obejmują.

Zawieszenie firmy, zasiłek i opieka nad dzieckiem

Jeśli nie zatrudniasz pracowników, możesz zawiesić działalność wpisaną do CEIDG na czas nieokreślony albo określony, nie krótszy niż 30 dni (art. 22 ust. 1 i art. 23 ust. 1 Prawa przedsiębiorców). W tym czasie nie wolno prowadzić działalności ani uzyskiwać bieżących przychodów, ale możesz przyjmować należności powstałe przed zawieszeniem (art. 25).

Na czas zawieszenia wygasa obowiązek ubezpieczeń społecznych, od pierwszego dnia zawieszenia do dnia przed wznowieniem (art. 36a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Chorobowe z firmy wtedy nie trwa. Jeśli urodzisz dziecko w czasie zawieszenia, nie dostaniesz zasiłku macierzyńskiego ani w trakcie zawieszenia, ani po wznowieniu firmy. Dlatego nie zawieszaj działalności przed porodem, jeśli liczysz na zasiłek. Jeśli myślisz o zawieszeniu już w trakcie zasiłku, zapytaj ZUS o skutki, zanim złożysz wniosek w CEIDG.

Czymś innym jest zawieszenie działalności na czas osobistej opieki nad dzieckiem. Może trwać do 3 lat, nie dłużej niż do końca roku, w którym dziecko skończy 6 lat, i można je podzielić na najwyżej 5 części (art. 36aa ust. 1 i 2). Ubezpieczenia finansowane z budżetu, o których niżej, przysługują jednak najwyżej w 4 częściach (art. 6a ust. 5). Warunkiem jest prowadzenie firmy przez co najmniej 6 miesięcy z nieprzerwanie opłacanymi składkami emerytalnymi i rentowymi tuż przed rozpoczęciem opieki (art. 36aa ust. 1, art. 6a ust. 2). Przez ten czas budżet państwa finansuje składki emerytalne i rentowe od podstawy 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (art. 18 ust. 5b, art. 16 ust. 8), a składkę zdrowotną płaci ZUS (art. 86 ust. 1 pkt 13 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej). Z tych ubezpieczeń może korzystać tylko jedno z rodziców i tylko wtedy, gdy nie ma innego tytułu do ubezpieczeń społecznych ani ustalonego prawa do emerytury lub renty (art. 6a ust. 3, art. 9 ust. 6). Zawieszenie zgłaszasz w CEIDG, a resztę formalności załatwiasz w ZUS.

Gdy zasiłek macierzyński ci nie przysługuje

Jeśli w dniu porodu nie masz chorobowego, na przykład dlatego, że jesteś na uldze na start, możesz dostać świadczenie rodzicielskie wypłacane przez gminę. To 1 000 zł miesięcznie przez 52 tygodnie przy jednym dziecku, a przy porodzie mnogim od 65 do 71 tygodni (art. 17c ust. 3 i 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Świadczenia nie dostaniesz, jeśli któreś z rodziców pobiera zasiłek macierzyński albo jeśli praca zarobkowa nie pozwala ci osobiście opiekować się dzieckiem (art. 17c ust. 9 pkt 1 i 3). Jeśli złożysz wniosek w ciągu 3 miesięcy od porodu, dostaniesz świadczenie od miesiąca urodzenia dziecka. Później należy się ono dopiero od miesiąca złożenia wniosku (art. 24 ust. 9). Wniosek składasz przez portal Emp@tia albo w urzędzie gminy lub ośrodku pomocy społecznej.

Świadczenia niezależne od składek

ŚwiadczenieKwotaNajważniejsze warunkiWniosek
800+ (świadczenie wychowawcze)800 zł miesięcznie na dziecko do 18 latbez kryterium dochodowegotylko elektronicznie do ZUS; złożony do 3 miesięcy od porodu daje wypłatę od miesiąca urodzenia
Becikowe (jednorazowa zapomoga)1 000 złdochód na osobę w rodzinie do 1 922 zł miesięcznie, opieka medyczna od 10. tygodnia ciążyw gminie albo przez Emp@tia, w ciągu 12 miesięcy od urodzenia
„Aktywni rodzice w pracy”1 500 zł miesięcznieod miesiąca, w którym dziecko kończy 12 miesięcy, do miesiąca przed ukończeniem 36 miesięcy; dziecko poza żłobkiem, oboje rodzice aktywni zawodowoZUS
„Aktywnie w żłobku”do 1 500 zł miesięcznie, nie więcej niż opłata za żłobekdziecko w żłobku, klubie dziecięcym albo u dziennego opiekunaZUS
„Aktywnie w domu”500 zł miesięcznieten sam okres życia dziecka co „w pracy”ZUS

Na jedno dziecko w danym miesiącu można dostać tylko jedno ze świadczeń „Aktywny rodzic” (art. 4 ustawy „Aktywny rodzic”). Przy wariancie „w pracy” rodzice muszą łącznie podlegać ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym od podstawy równej co najmniej 100% minimalnego wynagrodzenia. Każde z nich potrzebuje co najmniej 50%, a przedsiębiorca na składkach preferencyjnych albo w Małym ZUS Plus co najmniej 30% (art. 10 ust. 1). Ulgę na start liczy się jak podstawę 30% (art. 10 ust. 4). Za aktywność zawodową uznaje się też pobieranie zasiłku macierzyńskiego. Liczy się wtedy podstawa, od której ostatnio przed zasiłkiem opłacono składki (art. 7 pkt 2 lit. b, art. 10 ust. 6).

Ojciec z własną firmą

Ojciec, który prowadzi działalność i opłaca dobrowolne chorobowe, dostaje zasiłek macierzyński za urlop ojcowski: do 2 tygodni, w jednej albo dwóch częściach nie krótszych niż tydzień, do ukończenia przez dziecko 12 miesięcy, w wysokości 100% podstawy. Może też wykorzystać swoje 9 tygodni rodzicielskiego, płatne 70%. Żeby nie mieć przerwy w chorobowym, on również musi w ciągu 7 dni po zasiłku ponownie zgłosić się do tego ubezpieczenia na ZUS ZUA.

Co zrobić krok po kroku

Przed ciążą

  1. Sprawdź, na jakich składkach jesteś. Jeśli korzystasz z ulgi na start, a planujesz dziecko, rozważ rezygnację z ulgi przez zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych.
  2. Zgłoś się do dobrowolnego chorobowego na ZUS ZUA. Jeśli jesteś już w ZUS, złóż ZUS ZWUA i nowe ZUS ZUA. Po 90 dniach masz prawo do zasiłku chorobowego. Jeśli płacisz od kwoty wyższej niż minimalna, pełne zasiłki od tej kwoty dostaniesz po 12 pełnych miesiącach.
  3. Jeśli myślisz o wyższej podstawie składek, pamiętaj, że zasiłek liczy się ze średniej z 12 miesięcy. Podwyżka na kilka miesięcy przed porodem podniesie go tylko częściowo.
  4. Płać składki do 20. dnia następnego miesiąca i sprawdzaj saldo w PUE/eZUS. Już zaległość powyżej 48,06 zł blokuje zasiłek.
  5. Zadbaj o dostęp do PUE/eZUS i do skrzynki na pisma urzędowe. Jeśli twoja firma musi mieć adres do e-Doręczeń, przeczytaj tekst e-Doręczenia dla JDG: od kiedy.

W ciąży

  1. Przy pierwszym zwolnieniu lekarskim (e-ZLA) złóż wniosek Z-3b albo ZAS-53.
  2. Na zwolnieniu nie pracuj zarobkowo. Wcześniej ustal, kto zajmie się bieżącymi sprawami firmy.
  3. Nie zawieszaj działalności przed porodem, jeśli chcesz dostać zasiłek macierzyński.
  4. Zdecyduj, czy wybierasz 81,5%, czy 100% i 70%. Jeśli zasiłek ma się zacząć przed porodem, poproś lekarza o zaświadczenie o przewidywanej dacie porodu.
  5. Jeśli planujesz zmianę biura rachunkowego, zrób to przed porodem. Jak to przeprowadzić, opisaliśmy w tekście Zmiana biura rachunkowego w trakcie roku.

Po porodzie

  1. Złóż w PUE/eZUS wniosek ZAM z zaświadczeniem Z-3b. Jeśli wybierasz 81,5%, zrób to najpóźniej 21 dni po porodzie i obejmij wnioskiem urlop macierzyński i cały rodzicielski.
  2. Złóż ZUS ZWUA od pierwszego dnia zasiłku i ZUS ZZA do ubezpieczenia zdrowotnego. Zdrowotną płać dalej, chyba że zasiłek nie przekracza 1 000 zł.
  3. W ciągu 3 miesięcy od porodu złóż wniosek o 800+. Na becikowe masz 12 miesięcy.
  4. Jeśli nie masz prawa do zasiłku macierzyńskiego, w ciągu 3 miesięcy złóż wniosek o świadczenie rodzicielskie.
  5. Jeśli wniosek ZAM nie obejmował rodzicielskiego, złóż wniosek o zasiłek za ten okres (np. ZUR) przed jego rozpoczęciem.
  6. Po zakończeniu zasiłku złóż ZUS ZWUA od dnia następnego po jego ostatnim dniu, a w ciągu 7 dni od tego dnia ZUS ZUA z chorobowym.
  7. Kiedy dziecko skończy 12 miesięcy, rozważ wniosek o jedno ze świadczeń „Aktywny rodzic”. „Aktywnie w żłobku” możesz dostać wcześniej, jeśli dziecko pójdzie do żłobka, klubu dziecięcego albo do dziennego opiekuna.

Podstawa prawna

  • Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2026 r. poz. 854): art. 2a, 3 pkt 4, 4, 8, 11, 17, 29, 29a, 30a, 31, 43, 48, 48a, 49, 50, 52, 64, 67.
  • Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.): art. 6a, 9 ust. 1c i 6, 11 ust. 2, 14, 16 ust. 4a i 8, 17a, 17b, 18 ust. 5b, 6, 8 i 8a, 18a, 18c ust. 2 i 8, 20, 36a, 36aa, 47 ust. 1 pkt 4, 83d.
  • Kodeks pracy (Dz.U. z 2025 r. poz. 277 ze zm.): art. 180, 180², 182¹ᵃ, 182¹ᶜ, 182³.
  • Ustawa z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480 ze zm.): art. 18, 22–25, 34.
  • Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm.): art. 82 ust. 9a, art. 86 ust. 1 pkt 13.
  • Ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208 ze zm.): art. 15b, 17c, 24 ust. 9.
  • Ustawa z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2026 r. poz. 508): art. 5, 18.
  • Ustawa z 15 maja 2024 r. „Aktywny rodzic” (Dz.U. z 2026 r. poz. 532): art. 4, 7, 10, 11, 15, 20, 27.
  • Komunikat Prezesa ZUS z 28 listopada 2025 r. (M.P. z 2025 r. poz. 1216).

Sprawdź u siebie

Jeśli chcesz, żebyśmy jeszcze przed ciążą przejrzeli twoje zgłoszenia w ZUS, podstawę składek i terminy wniosków, zobacz, jak prowadzimy księgowość jednoosobowej działalności.


Stan prawny na 14 września 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej.

← Wszystkie artykuły