Kogo to dotyczy?
Ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów obowiązuje od 25 września 2024 r. Procedurę zgłoszeń wewnętrznych ustala „podmiot prawny” (art. 24 ust. 1). W sektorze prywatnym jest nim osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą, osoba prawna, jednostka organizacyjna z przyznaną zdolnością prawną albo pracodawca (art. 2 pkt 11). Obowiązek dotyczy więc tak samo jednoosobowej firmy, jak spółki z o.o., jeśli osiągną próg albo działają w obszarze z art. 23 ust. 3.
Firma, na rzecz której pracuje mniej niż 50 osób, może przyjąć procedurę dobrowolnie (art. 24 ust. 2). Ochrona sygnalisty nie zależy jednak od tego, czy procedura jest. Zakaz działań odwetowych dotyczy każdego sygnalisty (art. 11), a zgłoszenie zewnętrzne do Rzecznika Praw Obywatelskich albo organu publicznego można złożyć bez wcześniejszego zgłoszenia wewnętrznego (art. 30 ust. 1).
Sygnalistą jest nie tylko pracownik. Ustawa wymienia m.in. pracownika tymczasowego, osobę pracującą na podstawie umowy cywilnoprawnej, przedsiębiorcę, prokurenta, wspólnika, członka organu spółki, stażystę, wolontariusza i praktykanta (art. 4 ust. 1).
Od ilu pracowników trzeba mieć procedurę sygnalistów?
Od 50 osób wykonujących pracę zarobkową na rzecz firmy według stanu na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku (art. 23 ust. 1). Liczy się stan w jednym z tych dwóch dni, a nie średnia z roku ani liczba osób w innym miesiącu. Najbliższy taki dzień to 1 stycznia 2027 r.
Ustawa nie daje osobnego okresu przejściowego na przygotowanie procedury po przekroczeniu progu: obowiązek wiąże ze stanem na 1 stycznia albo 1 lipca. Ponieważ przed ustaleniem procedury trzeba przeprowadzić konsultacje, a po jej ogłoszeniu odczekać 7 dni (art. 24 ust. 3–5), firma, która zbliża się do 50 osób, przygotowuje dokument z wyprzedzeniem.
Jak liczyć 50 osób: etaty, zlecenia i B2B?
Art. 23 ust. 2 wlicza do progu dwie grupy, „niezależnie od podstawy zatrudnienia”:
- pracowników w przeliczeniu na pełne etaty — dwie osoby na pół etatu to jeden etat;
- osoby świadczące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy, czyli m.in. zleceniobiorców i współpracowników na B2B, jeżeli nie zatrudniają do tego rodzaju pracy innych osób. Dla tych osób ustawa nie przewiduje przeliczenia na etaty, więc liczy się je jako osoby.
Przykład na 1 stycznia 2027 r.:
| Kto pracuje na rzecz firmy | Ile osób | Ile do progu |
|---|---|---|
| Pracownicy na pełny etat | 34 | 34 |
| Pracownicy na pół etatu | 8 | 4 |
| Zleceniobiorcy | 9 | 9 |
| Współpracownicy na B2B pracujący sami | 3 | 3 |
| Współpracownik na B2B, który do tej pracy zatrudnia własny zespół | 1 | 0 |
| Razem | 55 | 50 |
Firma ma 42 pracowników, ale do progu liczy 50 osób, więc procedura jest obowiązkowa. Gdyby jeden zleceniobiorca skończył współpracę przed 1 stycznia, wynik spadłby do 49.
Zleceniobiorców i samozatrudnionych dotyczą też inne przepisy, m.in. minimalna stawka godzinowa i obowiązek potwierdzania liczby godzin. Opisaliśmy je w tekście o minimalnym wynagrodzeniu w 2027 r.
Kto musi mieć procedurę zgłoszeń wewnętrznych bez względu na liczbę osób?
Progu 50 osób nie stosuje się do podmiotu, który działa w zakresie usług, produktów i rynków finansowych oraz przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa transportu i ochrony środowiska, objętych aktami UE wymienionymi w części I.B i II załącznika do dyrektywy 2019/1937 (art. 23 ust. 3).
Ustawa nie podaje listy firm, tylko odsyła do załącznika do dyrektywy. W części II tego załącznika jest unijna dyrektywa AML 2015/849, a ta obejmuje m.in. biegłych rewidentów, zewnętrznych księgowych, doradców podatkowych i pośredników w obrocie nieruchomościami (art. 2 ust. 1 pkt 3 dyrektywy 2015/849). W polskiej ustawie AML to instytucje obowiązane z art. 2 ust. 1, m.in. podmioty usługowo prowadzące księgi rachunkowe (pkt 17), firmy, których podstawową działalnością jest prowadzenie ksiąg podatkowych i sporządzanie deklaracji (pkt 15a), oraz pośrednicy w obrocie nieruchomościami (pkt 18). Ustawa nie wymienia tych firm z nazwy, więc to wynik odczytania odesłań, a nie wprost brzmienie przepisu. Ustawa o ochronie sygnalistów nie robi dla nich wyjątku ze względu na małą liczbę osób.
Instytucja obowiązana ma przy tym drugi, odrębny obowiązek z ustawy AML: wewnętrzną procedurę anonimowego zgłaszania naruszeń przepisów o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy przez pracowników i inne osoby wykonujące czynności na jej rzecz (art. 53 ust. 1 ustawy AML). Procedura z ustawy o ochronie sygnalistów obejmuje szerszy zakres: naruszenia prawa w 17 dziedzinach z art. 3 ust. 1, od korupcji i zamówień publicznych po ochronę konsumentów i danych osobowych.
Co musi zawierać procedura zgłoszeń wewnętrznych?
Art. 25 ust. 1 wymienia osiem elementów. Procedura określa:
- osobę, jednostkę wewnętrzną albo podmiot zewnętrzny upoważnione do przyjmowania zgłoszeń;
- sposoby przekazywania zgłoszeń i adres do kontaktu sygnalisty;
- bezstronną osobę albo jednostkę, która prowadzi działania następcze i kontaktuje się z sygnalistą;
- tryb postępowania ze zgłoszeniami anonimowymi;
- obowiązek potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia w ciągu 7 dni;
- obowiązek podjęcia działań następczych z należytą starannością;
- termin na informację zwrotną, nie dłuższy niż 3 miesiące od potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia;
- informacje o zgłoszeniach zewnętrznych do Rzecznika Praw Obywatelskich, organów publicznych i, w stosownych przypadkach, instytucji UE.
Zgłoszeń anonimowych firma nie musi przyjmować (art. 7 ust. 1), ale procedura musi mówić, co się z nimi dzieje. Zgłoszenie można przekazać ustnie albo pisemnie (art. 26 ust. 1). Do przyjmowania zgłoszeń i działań następczych dopuszcza się tylko osoby z pisemnym upoważnieniem (art. 27 ust. 2). Firma prowadzi rejestr zgłoszeń wewnętrznych (art. 29 ust. 1) i przechowuje dane oraz dokumenty przez 3 lata po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym zakończono działania następcze, lub po zakończeniu postępowań zainicjowanych tymi działaniami (art. 8 ust. 8, art. 29 ust. 5).
Zgłoszenie dotyczące ochrony danych osobowych to co innego niż obowiązek zgłoszenia naruszenia ochrony danych do Prezesa UODO w 72 godziny. Ten drugi opisaliśmy w tekście o wycieku danych u dostawcy programu.
Jak wyglądają konsultacje procedury sygnalistów?
Firma ustala procedurę po konsultacjach z zakładową organizacją związkową, a jeśli jej nie ma — z przedstawicielami osób świadczących pracę, wyłonionymi w trybie przyjętym w firmie (art. 24 ust. 3). Ustawa mówi o przedstawicielach „osób świadczących pracę na rzecz podmiotu prawnego”, a nie tylko pracowników.
Konsultacje trwają nie krócej niż 5 i nie dłużej niż 10 dni od przedstawienia projektu (art. 24 ust. 4). Po ustaleniu procedury podajesz ją do wiadomości osób wykonujących pracę w sposób przyjęty w firmie, a wchodzi w życie po upływie 7 dni (art. 24 ust. 5). Od przedstawienia projektu do wejścia procedury w życie mija więc co najmniej 12 dni (5 dni konsultacji i 7 dni po ogłoszeniu), w praktyce około dwóch tygodni.
Kandydat do pracy albo do współpracy dostaje informację o procedurze wraz z rozpoczęciem rekrutacji lub negocjacji przed zawarciem umowy (art. 24 ust. 6).
Co grozi za brak procedury?
Kto, będąc odpowiedzialnym za ustanowienie procedury, wbrew ustawie jej nie ustanawia albo ustanawia ją z istotnym naruszeniem wymogów, podlega karze grzywny (art. 58). Sprawy rozpoznaje się w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 59). Osobno ustawa przewiduje odpowiedzialność za ujawnienie tożsamości sygnalisty wbrew przepisom (art. 56).
Co zrobić krok po kroku?
- Policz osoby według stanu na 1 stycznia 2027 r. Weź listę pracowników z wymiarem etatu oraz listę umów zlecenia i umów B2B. Przy współpracownikach B2B sprawdź, czy wykonują pracę sami.
- Sprawdź, czy działasz w obszarze z art. 23 ust. 3. Jeśli jesteś instytucją obowiązaną z ustawy AML, z odesłań w art. 23 ust. 3 wynika, że próg 50 osób Cię nie dotyczy.
- Wybierz osoby i kanały. Kto przyjmuje zgłoszenia, kto prowadzi działania następcze (może to być ta sama osoba, jeśli zapewnia bezstronność, art. 25 ust. 1 pkt 3), jaki adres, e-mail albo telefon, czy przyjmujesz zgłoszenia anonimowe.
- Przygotuj dokument. Procedura musi zawierać osiem elementów z art. 25 ust. 1, a do tego przydają się formularz zgłoszenia, rejestr i protokół konsultacji. Możesz zacząć od wzoru procedury zgłoszeń wewnętrznych.
- Przeprowadź konsultacje ze związkiem zawodowym albo z przedstawicielami osób świadczących pracę: od 5 do 10 dni.
- Ogłoś procedurę i odczekaj 7 dni. Wydaj pisemne upoważnienia, załóż rejestr zgłoszeń i dodaj informację o procedurze do ogłoszeń rekrutacyjnych.
Podstawa prawna
- Ustawa z 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz.U. 2024 poz. 928): art. 2 pkt 11, art. 3 ust. 1, art. 4 ust. 1, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 8, art. 11, art. 23 ust. 1–3, art. 24 ust. 1–6, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1, art. 27 ust. 2, art. 29 ust. 1 i 5, art. 30 ust. 1, art. 56, art. 58, art. 59, art. 64.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii: art. 8 ust. 3 i 4, załącznik część I.B i II.
- Dyrektywa (UE) 2015/849 (dyrektywa AML): art. 2 ust. 1 pkt 3.
- Ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2025 poz. 644 ze zm.): art. 2 ust. 1 pkt 15a, 17 i 18, art. 53 ust. 1.
Gotowe dokumenty
Procedurę możesz napisać sam albo zacząć od wzoru. Jest w Komplecie wzorów dla nowej firmy (23 wzory DOCX, 799 zł z VAT), razem z:
- procedurą zgłoszeń wewnętrznych z ośmioma elementami z art. 25 ust. 1 i siedmioma załącznikami, w tym formularzem zgłoszenia, rejestrem zgłoszeń i protokołem konsultacji,
- procedurą anonimowych zgłoszeń naruszeń z art. 53 ustawy AML — dla instytucji obowiązanych,
- klauzulami informacyjnymi RODO, m.in. dla pracowników, kandydatów i zleceniobiorców.
Sam wzór procedury kosztuje 149 zł z VAT. Wzór nie zastępuje porady prawnej. Dopasowujesz go do swojej firmy według wskazówek w pliku.
Sprawdź u siebie
Do policzenia 50 osób potrzebujesz aktualnej listy umów o pracę z wymiarem etatu oraz umów zlecenia. Jeśli prowadzimy Twoje kadry i płace (umowa o pracę od 25 zł netto za osobę miesięcznie), te dane masz w jednym miejscu na każdy 1 stycznia i 1 lipca.
Czy masz:
- procedurę zgłoszeń wewnętrznych, jeśli liczysz co najmniej 50 osób albo działasz w obszarze z art. 23 ust. 3?
- procedurę anonimowych zgłoszeń AML, jeśli jesteś instytucją obowiązaną?
- informację o procedurze w ogłoszeniach o pracę i przy negocjowaniu umów ze współpracownikami?
Najczęstsze pytania
Czy jednoosobowa firma bez pracowników musi mieć procedurę dla sygnalistów? Co do zasady nie, bo nie osiąga progu 50 osób (art. 23 ust. 1). Wyjątkiem jest firma działająca w obszarze z art. 23 ust. 3, np. biuro rachunkowe jako instytucja obowiązana AML (to wynika z odesłań do aktów UE, ustawa nie wymienia biur z nazwy): próg jej nie dotyczy, a ustawa nie przewiduje osobnego zwolnienia dla firm bez pracowników.
Czy liczy się przeciętne zatrudnienie z całego roku? Nie. Liczy się stan na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku (art. 23 ust. 1). Ustawa nie odwołuje się do przeciętnego zatrudnienia, a zleceniobiorców i osoby na B2B liczy jako osoby, bez przeliczania na etaty (art. 23 ust. 2).
Ile trwa wprowadzenie procedury sygnalistów? Minimum to 5 dni konsultacji (art. 24 ust. 4) i 7 dni od podania procedury do wiadomości do jej wejścia w życie (art. 24 ust. 5), do tego czas na przygotowanie projektu i wybór osób odpowiedzialnych.
Czy procedurę trzeba gdzieś zgłosić albo zatwierdzić? Nie. Ustawa wymaga konsultacji wewnątrz firmy i podania procedury do wiadomości osób wykonujących pracę (art. 24 ust. 3–5), ale nie przewiduje zgłaszania jej Rzecznikowi Praw Obywatelskich ani innemu organowi.
Co grozi za brak procedury dla sygnalistów? Osoba odpowiedzialna za ustanowienie procedury, która jej nie ustanawia albo ustanawia ją z istotnym naruszeniem wymogów, podlega karze grzywny (art. 58 ustawy o ochronie sygnalistów), orzekanej w trybie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 59).
Stan prawny na 29 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
