RODO, AML i AI Act · 10 min czytania

Oświadczenie PEP: kto je składa i dlaczego prosi o nie biuro rachunkowe?

· 9 listopada 2026· zaktualizowano 30 października 2026
Widok z góry na jasny drewniany blat: dłoń z długopisem nad czystą kartką, obok czarny notes, kalkulator i otwarty laptop, z lewej rękaw szarej koszuli

Kogo to dotyczy?

Tekst jest dla klientów biur rachunkowych: osób prowadzących jednoosobową działalność, wspólników i członków zarządu spółek, którzy przy podpisaniu umowy albo przy zmianie biura dostają do wypełnienia oświadczenie PEP. Z takim samym pytaniem spotkasz się u innych instytucji obowiązanych z art. 2 ust. 1 ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (ustawy AML), np. u doradcy podatkowego, pośrednika w obrocie nieruchomościami albo w banku.

Ostatnia część tekstu jest dla tych, którzy sami są instytucją obowiązaną i zbierają oświadczenia od swoich klientów.

PEP: co to znaczy?

PEP (z ang. politically exposed person) to osoba zajmująca eksponowane stanowisko polityczne. Ustawa AML rozumie przez to osoby zajmujące znaczące stanowiska publiczne lub pełniące znaczące funkcje publiczne, z wyłączeniem stanowisk średniego i niższego szczebla, m.in. (art. 2 ust. 2 pkt 11 lit. a–j):

  • szefów państw i rządów, ministrów, wiceministrów i sekretarzy stanu,
  • członków parlamentu,
  • członków organów zarządzających partii politycznych,
  • sędziów sądów najwyższych, trybunałów konstytucyjnych i innych sądów wysokiego szczebla,
  • członków zarządów banków centralnych, ambasadorów i wyższych oficerów sił zbrojnych,
  • członków zarządów i rad nadzorczych przedsiębiorstw państwowych i spółek, w których ponad połowa akcji albo udziałów należy do Skarbu Państwa lub innych państwowych osób prawnych.

Polskie stanowiska wymienia rozporządzenie w sprawie wykazu krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 502). Wykaz ma ponad 200 pozycji. Są w nim m.in. poseł i senator, wojewoda i wicewojewoda, marszałek i członek zarządu województwa, wójt, burmistrz, prezydent miasta i ich zastępcy, starosta i członek zarządu powiatu, a także Szef Krajowej Administracji Skarbowej i Generalny Inspektor Informacji Finansowej. Radnego gminy w wykazie nie ma.

Skutki statusu PEP nie kończą się w dniu odejścia ze stanowiska. Przez co najmniej 12 miesięcy instytucja stosuje wobec takiej osoby środki uwzględniające wyższe ryzyko, dopóki nie ustali, że takie ryzyko nie występuje (art. 46 ust. 5).

Kto składa oświadczenie PEP?

Ustawa pozwala instytucji obowiązanej przyjąć oświadczenie „od klienta”, że jest on albo nie jest osobą zajmującą eksponowane stanowisko polityczne (art. 46 ust. 1). Kto podpisuje, zależy od formy firmy:

  • JDG i inna osoba fizyczna. Oświadczenie składasz Ty, bo to Ty jesteś klientem biura.
  • Spółka. Spółka sama nie może być PEP, ale biuro ustala, czy jest nim jej beneficjent rzeczywisty (art. 46 ust. 1, art. 34 ust. 1 pkt 2). Dlatego może poprosić o oświadczenie każdą osobę, która jest beneficjentem rzeczywistym spółki. Przepis wprost mówi o oświadczeniu klienta, więc przy beneficjencie, który sam nie jest klientem, rygor odpowiedzialności karnej nie wynika z ustawy tak jednoznacznie.

Przepisy o PEP stosuje się odpowiednio do członków rodziny i bliskich współpracowników takiej osoby (art. 46 ust. 6). Członek rodziny to małżonek albo partner, dziecko wraz z jego małżonkiem albo partnerem oraz rodzice PEP (art. 2 ust. 2 pkt 3). Bliski współpracownik to m.in. osoba, która jest razem z PEP beneficjentem rzeczywistym spółki albo utrzymuje z nią inne bliskie stosunki związane z działalnością gospodarczą (art. 2 ust. 2 pkt 12). Oświadczenie może więc pytać także o to, czy jesteś członkiem rodziny albo bliskim współpracownikiem PEP.

Oświadczenie PEP a biuro rachunkowe: dlaczego biuro o nie prosi?

Instytucjami obowiązanymi są m.in. podmioty prowadzące działalność w zakresie usługowego prowadzenia ksiąg rachunkowych (art. 2 ust. 1 pkt 17 ustawy AML) oraz przedsiębiorcy, których podstawową działalnością jest sporządzanie deklaracji i prowadzenie ksiąg podatkowych (art. 2 ust. 1 pkt 15a). Dotyczy to biura, które prowadzi księgi handlowe, i biura, którego podstawową działalnością jest prowadzenie KPiR i sporządzanie deklaracji.

Instytucja obowiązana stosuje wobec klientów środki bezpieczeństwa finansowego (art. 33 ust. 1): identyfikuje klienta i beneficjenta rzeczywistego, ocenia cel współpracy i na bieżąco ją monitoruje (art. 34 ust. 1). Robi to przy nawiązywaniu stosunków gospodarczych (art. 35 ust. 1 pkt 1), a u dotychczasowych klientów m.in. wtedy, gdy zmieniły się ich dane albo dane beneficjenta (art. 35 ust. 2). Do tego wdraża procedury, które pozwalają ustalić, czy klient albo beneficjent rzeczywisty jest PEP. Oświadczenie to jedyne narzędzie, które ustawa wymienia wprost (art. 46 ust. 1).

Biuro dokumentuje zastosowane środki (art. 34 ust. 3) i przechowuje uzyskane dokumenty i informacje przez 5 lat od zakończenia współpracy (art. 49 ust. 1). Prośba o oświadczenie nie oznacza więc, że biuro ma wobec Ciebie podejrzenia: środki bezpieczeństwa finansowego stosuje się przy każdym nawiązaniu współpracy. Przy zmianie biura nowe biuro stosuje je od nowa. Pozostałe sprawy, m.in. pełnomocnictwa i przekazanie dokumentów, opisaliśmy w tekście o zmianie biura rachunkowego od 1 stycznia.

Jak złożyć oświadczenie PEP: na papierze czy e-mailem?

Ustawa dopuszcza formę pisemną albo dokumentową (art. 46 ust. 1). Formę pisemną zachowujesz podpisem własnoręcznym (art. 78 § 1 Kodeksu cywilnego) albo kwalifikowanym podpisem elektronicznym, który jest jej równoważny (art. 78¹ § 1 i 2). Do formy dokumentowej wystarczy złożenie oświadczenia w postaci dokumentu w sposób, który pozwala ustalić, kto je złożył (art. 77² Kodeksu cywilnego), np. skan podpisanej kartki albo e-mail.

W każdej formie oświadczenie musi zawierać klauzulę w brzmieniu z ustawy: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.” Klauzula zastępuje pouczenie o odpowiedzialności karnej (art. 46 ust. 1).

Co grozi za fałszywe oświadczenie PEP?

Do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, gdy ustawa pozwala odebrać je pod rygorem odpowiedzialności karnej, stosuje się odpowiednio przepisy o fałszywych zeznaniach (art. 233 § 6 Kodeksu karnego). Art. 233 § 1 przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Jeśli nie masz pewności, czy Twoje stanowisko jest w wykazie, sprawdź je w rozporządzeniu albo zapytaj biuro przed podpisaniem.

Co się dzieje, gdy jesteś PEP?

Odpowiedź „tak” nie zamyka drogi do współpracy. Wobec PEP instytucja obowiązana stosuje wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego (art. 43 ust. 1), a w szczególności (art. 46 ust. 2):

  1. uzyskuje akceptację kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie albo kontynuację współpracy,
  2. ustala źródło majątku klienta i źródło wartości majątkowych, którymi klient dysponuje w ramach współpracy,
  3. intensywniej monitoruje stosunki gospodarcze.

W praktyce biuro może więc poprosić Cię o dodatkowe informacje o źródle majątku i środków.

Czy można odmówić podpisania oświadczenia PEP?

Ustawa nie nakłada na klienta obowiązku podpisania oświadczenia: mówi, że instytucje obowiązane „mogą przyjmować” oświadczenie (art. 46 ust. 1). Biuro musi jednak ustalić Twój status w inny sposób, zgodnie ze swoją procedurą. Jeśli instytucja obowiązana nie może zastosować któregoś ze środków bezpieczeństwa finansowego z art. 34 ust. 1, np. zidentyfikować klienta albo beneficjenta rzeczywistego, nie nawiązuje współpracy, a trwającą rozwiązuje (art. 41 ust. 1).

Co zrobić krok po kroku?

  1. Sprawdź, czy Twoje stanowisko jest w wykazie — w ustawie (art. 2 ust. 2 pkt 11) i w rozporządzeniu z wykazem polskich stanowisk. Uwzględnij też funkcje pełnione w ciągu ostatnich 12 miesięcy.
  2. Sprawdź rodzinę i wspólników. Czy małżonek, dziecko, rodzic albo wspólnik jest PEP?
  3. Przy spółce przygotuj dane beneficjentów rzeczywistych. Biuro zapyta o status każdego z nich.
  4. Podpisz oświadczenie z klauzulą ustawową, własnoręcznie, podpisem kwalifikowanym albo w formie dokumentowej, np. skanem lub e-mailem.
  5. Powiadom biuro o zmianie. Gdy obejmiesz stanowisko z wykazu albo z niego odejdziesz, zmieniają się Twoje dane, a to sytuacja, w której biuro ponownie stosuje środki bezpieczeństwa finansowego (art. 35 ust. 2 pkt 2).
  6. Jeśli sam jesteś instytucją obowiązaną, przygotuj dokument. Oświadczenie musi mieć formę pisemną albo dokumentową i klauzulę z art. 46 ust. 1. Możesz zacząć od wzoru oświadczenia PEP.

Podstawa prawna

  • Ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2025 poz. 644 ze zm.): art. 2 ust. 1 pkt 15a i 17, art. 2 ust. 2 pkt 3, 11 i 12, art. 33 ust. 1, art. 34 ust. 1 i 3, art. 35 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 41 ust. 1, art. 43 ust. 1, art. 46 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 46c, art. 49 ust. 1, 3 i 4.
  • Rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 27 lipca 2021 r. w sprawie wykazu krajowych stanowisk i funkcji publicznych będących eksponowanymi stanowiskami politycznymi (Dz.U. 2025 poz. 502): § 2.
  • Ustawa z 6 czerwca 1997 r. — Kodeks karny (Dz.U. 2026 poz. 1342): art. 233 § 1 i 6.
  • Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny (Dz.U. 2026 poz. 795): art. 77², art. 78 § 1, art. 78¹.
  • Rozporządzenie (UE) 2024/1624 (AMLR): art. 90 — stosowane od 10 lipca 2027 r.

Gotowe dokumenty

Jeśli sam jesteś instytucją obowiązaną, np. pośrednikiem w obrocie nieruchomościami albo doradcą podatkowym, oświadczenie możesz przygotować sam albo zacząć od wzoru. Jest w Pakiecie AML dla instytucji obowiązanej (5 wzorów DOCX, 349 zł z VAT), razem z:

  • oświadczeniem PEP w wersji dla klienta i dla beneficjenta rzeczywistego, z klauzulą z art. 46 ust. 1 i pouczeniem o kategoriach stanowisk,
  • kartą klienta AML do identyfikacji klienta i beneficjenta rzeczywistego według art. 34–37,
  • wewnętrzną procedurą AML z art. 50 i oceną ryzyka z art. 27.

Zobacz, co jest w pakiecie AML

Sam wzór oświadczenia PEP kosztuje 39 zł z VAT. Od 10 lipca 2027 r. stosuje się unijne rozporządzenie AMLR (art. 90 rozporządzenia 2024/1624), więc przed tą datą dokumenty AML trzeba przejrzeć. Wzór nie zastępuje porady prawnej. Dopasowujesz go do swojej firmy według wskazówek w pliku.

Sprawdź u siebie

Identyfikacja klienta to obowiązek każdego biura rachunkowego na początku współpracy (art. 35 ust. 1 pkt 1 ustawy AML), a oświadczenie PEP to jeden ze sposobów ustalenia Twojego statusu. Jeśli zmieniasz biuro w trakcie roku, listę pozostałych spraw do załatwienia znajdziesz w tekście o zmianie biura rachunkowego w trakcie roku, a zakres i ceny prowadzenia księgowości — na stronie księgowość JDG.

Jeśli to Ty zbierasz oświadczenia od klientów, czy masz:

  • oświadczenie PEP z klauzulą w brzmieniu ustawowym?
  • kartę klienta AML, w której zapisujesz wynik sprawdzenia PEP?
  • zasady przechowywania tych dokumentów przez 5 lat od zakończenia współpracy?

Najczęstsze pytania

Czy radny gminy jest osobą PEP? Radnego gminy nie ma w wykazie krajowych stanowisk (Dz.U. 2025 poz. 502). PEP-em jest natomiast m.in. wójt, burmistrz, prezydent miasta i ich zastępcy oraz starosta i członek zarządu powiatu (§ 2 pkt 42–45 rozporządzenia).

Czy przy JDG bez pracowników biuro też pyta o status PEP? Tak. Wielkość firmy nie ma tu znaczenia: biuro ustala, czy PEP-em jest klient albo beneficjent rzeczywisty, przy każdym kliencie (art. 46 ust. 1 ustawy AML), a oświadczenie to sposób, który ustawa wymienia wprost.

Czy nowe biuro rachunkowe może poprosić o oświadczenie PEP, które już złożyłem poprzedniemu? Tak. Każda instytucja obowiązana sama stosuje środki bezpieczeństwa finansowego wobec swoich klientów (art. 33 ust. 1) i dokumentuje je u siebie (art. 34 ust. 3), więc nowe biuro może zebrać oświadczenie od nowa.

Jak długo biuro przechowuje moje oświadczenie PEP? Przez 5 lat od zakończenia współpracy (art. 49 ust. 1 ustawy AML). Przepisu, który pozwala Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej zażądać przechowywania przez kolejne 5 lat (art. 49 ust. 3), nie stosuje się do biur rachunkowych (art. 49 ust. 4).


Stan prawny na 29 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

← Wszystkie artykuły