Krótka odpowiedź
Procedura AML musi zawierać co najmniej 11 elementów wymienionych w art. 50 ust. 2 ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu: od działań ograniczających ryzyko i zasad oceny ryzyka klienta, przez środki bezpieczeństwa finansowego, przechowywanie dokumentów i zawiadomienia do GIIF, po rozbieżności z Centralnym Rejestrem Beneficjentów Rzeczywistych. Przed wprowadzeniem procedurę i każdą jej zmianę akceptuje kadra kierownicza wyższego szczebla (art. 50 ust. 3), a od 10 lipca 2027 r. stosuje się unijne rozporządzenie (UE) 2024/1624, czyli AMLR (art. 90), które wymaga pisemnych strategii, procedur i środków kontroli (art. 9).
Procedurę pisze się pod własną działalność: ustawa każe uwzględnić jej charakter, rodzaj i rozmiar (art. 50 ust. 2), więc w jednoosobowej firmie jest krótsza niż w spółce z pracownikami, ale ma te same elementy.
Kogo to dotyczy?
Każdej instytucji obowiązanej z art. 2 ust. 1 ustawy AML — m.in. pośrednika w obrocie nieruchomościami, kantoru, firmy zakładającej spółki albo udostępniającej adres siedziby i przedsiębiorcy przyjmującego płatności za towary w gotówce od równowartości 10 000 euro. Jak sprawdzić, czy Twoja firma jest na liście, i jakie jeszcze dokumenty musi mieć, opisaliśmy w tekście o instytucji obowiązanej AML.
Obowiązek z art. 50 ust. 1 nie ma wyjątku dla małych firm ani dla jednoosobowej działalności. Niewprowadzenie procedury jest osobnym naruszeniem, za które grozi kara administracyjna (art. 147 pkt 7).
Jakie elementy ma procedura wewnętrzna AML według art. 50 ustawy?
Art. 50 ust. 2 wymienia 11 elementów, które procedura obejmuje „w szczególności”. W trzeciej kolumnie — przepisy, które dany element zwykle opisuje.
| Pkt | Co procedura określa | Co zwykle w nim jest |
|---|---|---|
| 1 | czynności ograniczające ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu oraz zarządzanie zidentyfikowanym ryzykiem | wnioski z oceny ryzyka instytucji (art. 27): których klientów i usług dotyczy wyższe ryzyko i co wtedy robisz |
| 2 | zasady rozpoznawania i oceny ryzyka związanego z klientem lub transakcją okazjonalną, z weryfikacją i aktualizacją tej oceny | czynniki z art. 33 ust. 3 (rodzaj klienta, obszar geograficzny, produkty i usługi, wartość transakcji, cel i czas trwania współpracy), skala oceny, termin przeglądu |
| 3 | środki zarządzania rozpoznanym ryzykiem klienta | środki uproszczone przy niższym ryzyku (art. 42) i wzmożone przy wyższym (art. 43–46), np. państwa trzecie wysokiego ryzyka i PEP |
| 4 | zasady stosowania środków bezpieczeństwa finansowego | kiedy je stosujesz (art. 35), co obejmują (art. 34), jakie dane zbierasz (art. 36), jak weryfikujesz (art. 37) i co robisz, gdy się nie da (art. 41) |
| 5 | zasady przechowywania dokumentów i informacji | 5 lat od zakończenia współpracy albo od transakcji okazjonalnej (art. 49 ust. 1) |
| 6 | przekazywanie GIIF informacji o transakcjach i zawiadomień | informacje o transakcjach powyżej 15 000 euro w 7 dni (art. 72), zawiadomienie o okolicznościach wskazujących na podejrzenie w 2 dni robocze (art. 74 ust. 2), zawiadomienie o konkretnej transakcji (art. 86, 90), zawiadomienie prokuratora (art. 89), formularz identyfikujący (art. 77) |
| 7 | upowszechnianie wiedzy o przepisach wśród pracowników | szkolenia (art. 52) i sposób zapoznania z procedurą |
| 8 | zgłaszanie przez pracowników naruszeń przepisów AML | odesłanie do procedury anonimowych zgłoszeń z art. 53 |
| 9 | kontrola wewnętrzna lub nadzór nad zgodnością | kto, jak często i jak sprawdza stosowanie procedury |
| 10 | odnotowywanie rozbieżności z Centralnym Rejestrem Beneficjentów Rzeczywistych | odnotowanie, wyjaśnienie i przekazanie potwierdzonej rozbieżności organowi właściwemu dla rejestru (art. 61a) |
| 11 | dokumentowanie utrudnień przy weryfikacji beneficjenta rzeczywistego i przy uznaniu za niego osoby na wyższym stanowisku kierowniczym | zapis każdego utrudnienia (art. 37 ust. 2) |
Terminy z pkt 6 warto mieć w procedurze dosłownie. Zawiadomienie o okolicznościach, które mogą wskazywać na podejrzenie prania pieniędzy, przekazujesz niezwłocznie, nie później niż w 2 dni robocze od potwierdzenia podejrzenia (art. 74 ust. 2). Zawiadomienie o konkretnej transakcji, co do której masz uzasadnione podejrzenie, wysyłasz do GIIF niezwłocznie, elektronicznie, i do 24 godzin od potwierdzenia jego przyjęcia tej transakcji nie przeprowadzasz (art. 86 ust. 1 i 4). Soboty i dni ustawowo wolne nie wliczają się do tego terminu (art. 92).
Procedura AML to nie to samo co ocena ryzyka. Ocena z art. 27 opisuje, jakie ryzyko niesie Twoja działalność, a procedura — co robisz z tym ryzykiem na co dzień. Dlatego zwykle najpierw powstaje ocena, a procedura się do niej odwołuje.
Kto akceptuje procedurę AML i jak często ją przeglądać?
Procedurę i każdą jej aktualizację przed wprowadzeniem akceptuje kadra kierownicza wyższego szczebla (art. 50 ust. 3). Ustawa definiuje ją jako członka zarządu, dyrektora albo pracownika, który ma wiedzę o ryzyku prania pieniędzy w działalności instytucji i podejmuje decyzje wpływające na to ryzyko (art. 2 ust. 2 pkt 9). W jednoosobowej działalności zadania kadry kierowniczej i pracownika odpowiedzialnego za zgodność wykonuje sam właściciel (art. 9), więc to on akceptuje procedurę.
Ustawa nie podaje sztywnego terminu przeglądu procedury: podlega ona „bieżącej weryfikacji oraz w razie potrzeby aktualizacji” (art. 50 ust. 1). Sztywny termin ma ocena ryzyka — nie rzadziej niż co 2 lata (art. 27 ust. 3), a zmiana oceny zwykle oznacza też zmianę procedury. Praktyczne powody przeglądu to nowa usługa, nowy rodzaj klientów, zatrudnienie pierwszego pracownika i zmiana przepisów, w tym 10 lipca 2027 r.
Przykład: procedura AML jednoosobowego pośrednika nieruchomości
Pani Anna prowadzi JDG, pośredniczy w sprzedaży mieszkań i nie ma pracowników. Jest instytucją obowiązaną z art. 2 ust. 1 pkt 18. Pośrednictwo w najmie, w którym miesięczny czynsz jest niższy niż równowartość 10 000 euro, ustawa wyłącza.
- Role. Wszystkie zadania z art. 6 i 8 wykonuje Pani Anna (art. 9). Procedura wskazuje ją z imienia i nazwiska, a Pani Anna ją akceptuje i datuje.
- Środki wobec klienta. Stosuje je przy nawiązaniu współpracy (art. 35 ust. 1 pkt 1): ustala dane z art. 36, weryfikuje je na podstawie dowodu osobistego (art. 37 ust. 1), a gdy klientem jest spółka — ustala beneficjenta rzeczywistego i nie polega wyłącznie na wpisie w rejestrze beneficjentów (art. 37 ust. 3). Status PEP ustala np. na podstawie oświadczenia klienta (art. 46 ust. 1).
- Ryzyko klienta. Ocenia je przy każdym zleceniu według czynników z art. 33 ust. 3, np. klient z państwa trzeciego wysokiego ryzyka oznacza środki wzmożone (art. 44).
- Zawiadomienia. Informacji o wpłatach i wypłatach powyżej 15 000 euro z art. 72 nie przekazuje, bo art. 72 ust. 1 wyłącza pośredników nieruchomości. Zawiadomienia z art. 74 i 86 dotyczą jej tak samo jak każdej instytucji, a formularz identyfikujący wysyła przed pierwszym z nich (art. 77 ust. 1).
- Dokumenty. Kopie i informacje o klientach przechowuje 5 lat, a GIIF nie może tego okresu przedłużyć (art. 49 ust. 1 i 4). Kopie dowodów osobistych to dane osobowe — gdy wyciekną, dochodzą obowiązki z RODO, które opisaliśmy w tekście o wycieku danych u dostawcy.
- Szkolenia i zgłoszenia. Szkolenie z art. 52 stosuje się do niej „odpowiednio” (ust. 3), a procedury anonimowych zgłoszeń z art. 53 ustawa nie wyłącza dla działalności bez pracowników.
Co zmieni AMLR od 10 lipca 2027 r.?
Rozporządzenie (UE) 2024/1624 stosuje się od 10 lipca 2027 r. bezpośrednio, bez przenoszenia do polskiej ustawy (art. 90); wyjątkiem są agenci piłkarscy i zawodowe kluby piłkarskie (od 10 lipca 2029 r.). Według repozytorium Urzędu Publikacji UE do 29 października 2026 r. rozporządzenia nie zmieniano — jest tylko wersja pierwotna. Równolegle Polska ma do 10 lipca 2027 r. wdrożyć dyrektywę (UE) 2024/1640, a niektóre jej przepisy wcześniej (art. 78 ust. 1); do 29 października 2026 r. w Dzienniku Ustaw nie ogłoszono zmian ustawy AML z tym związanych.
| Obowiązek | Ustawa AML (dziś) | AMLR (od 10 lipca 2027 r.) |
|---|---|---|
| Procedura | wewnętrzna procedura z 11 elementami (art. 50 ust. 2), akceptuje kadra kierownicza wyższego szczebla (ust. 3) | wewnętrzne strategie, procedury i środki kontroli w formie pisemnej, m.in. ocena ryzyka, należyta staranność wobec klienta i PEP, zgłaszanie podejrzanych transakcji, outsourcing, przechowywanie danych, weryfikacja reputacji pracowników, szkolenia (art. 9 ust. 2 lit. a); do tego niezależny audyt albo sprawdzenie przez eksperta zewnętrznego (lit. b) |
| Kto zatwierdza | kadra kierownicza wyższego szczebla | strategie — organ zarządzający; procedury i środki kontroli — co najmniej kierownik ds. zapewniania zgodności (art. 9 ust. 2 akapit drugi) |
| Ocena ryzyka | nie rzadziej niż co 2 lata (art. 27 ust. 3) | dokumentowana, aktualizowana i regularnie przeglądana, także przed wprowadzeniem nowej usługi lub kanału (art. 10 ust. 1–2); bez sztywnego terminu |
| Osoby odpowiedzialne | kadra kierownicza, członek zarządu, pracownik z art. 8 (art. 6–9) | kierownik ds. zapewniania zgodności (członek organu zarządzającego) i pracownik ds. zapewniania zgodności; może to być jedna osoba, jeśli uzasadnia to charakter i wielkość działalności, a w firmie prowadzonej przez jedną osobę odpowiada ona sama (art. 11 ust. 1, 2 i 7); sprawozdanie dla organu zarządzającego raz w roku (art. 11 ust. 6) |
| Szkolenia | programy szkoleniowe (art. 52) | bieżące programy szkoleniowe, należycie udokumentowane (art. 12) |
| Zgłaszanie naruszeń | anonimowa procedura (art. 53), także w JDG | wewnętrzne kanały według dyrektywy 2019/1937, nie dotyczy podmiotu prowadzonego przez jedną osobę (art. 14 ust. 2–3) |
| Gotówka | przedsiębiorca przyjmujący lub płacący za towary gotówką od 10 000 euro jest instytucją obowiązaną (art. 2 ust. 1 pkt 23) | limit płatności gotówkowych za towary i usługi: najwyżej 10 000 euro (art. 80 ust. 1) |
Dwie zmiany, które warto zapamiętać:
- Zatwierdzenia nie zlecisz na zewnątrz. Proponowania i zatwierdzania oceny ryzyka ani zatwierdzania procedur nie można powierzyć usługodawcy (art. 18 ust. 3 lit. a i b AMLR), a ocenę ryzyka sporządza pracownik ds. zapewniania zgodności (art. 10 ust. 2).
- Handel za gotówkę. W AMLR zamiast obowiązków AML dla każdego, kto przyjmuje lub płaci gotówką za towary od 10 000 euro, jest limit z art. 80. Według motywu 18 obowiązki AML zostają dla handlu metalami i kamieniami szlachetnymi, towarami o wysokiej wartości (załącznik IV: np. biżuteria i zegarki powyżej 10 000 euro, samochody powyżej 250 000 euro) i dobrami kultury. Między przedsiębiorcami już dziś transakcja powyżej 15 000 zł idzie przez rachunek płatniczy (art. 19 Prawa przedsiębiorców) — piszemy o tym w tekście o 10 rzeczach przed założeniem działalności.
AMLR zobowiązał unijny urząd AMLA do wydania do 10 lipca 2026 r. wytycznych o zakresie procedur w zależności od wielkości firmy (art. 9 ust. 4) i o minimalnej treści oceny ryzyka (art. 10 ust. 4). Przy przeglądzie procedury przed 10 lipca 2027 r. sprawdź, czy wytyczne zostały wydane i co zawierają.
Co zrobić krok po kroku?
- Zacznij od oceny ryzyka instytucji (art. 27). Procedura ma się do niej odwoływać, szczególnie w pkt 1–3.
- Rozpisz 11 elementów z art. 50 ust. 2 i przy każdym zapisz, kto, kiedy i na jakiej podstawie działa. Tabela „element ustawy → miejsce w procedurze” ułatwia kontrolę.
- Wpisz osoby i role. W działalności prowadzonej jednoosobowo — właściciel (art. 9), w spółce także członek zarządu (art. 7).
- Wpisz terminy z ustawy: 2 dni robocze z art. 74 ust. 2, 24 godziny z art. 86 ust. 4, 7 dni z art. 72 ust. 5 (jeśli Cię dotyczy), 5 lat z art. 49.
- Zaakceptuj procedurę przed wprowadzeniem (art. 50 ust. 3), z datą i numerem wersji, i zapoznaj z nią osoby, które obsługują klientów.
- Zaplanuj przegląd przed 10 lipca 2027 r. pod kątem art. 9–14 i 18 AMLR.
- Przygotuj dokument. Możesz napisać procedurę od zera albo zacząć od wzoru procedury AML z tabelą zgodności z art. 50 ust. 2.
Podstawa prawna
- Ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (Dz.U. z 2025 r. poz. 644 ze zm.): art. 2 ust. 1 pkt 18 i 23, art. 2 ust. 2 pkt 9, art. 6–9, 27, 33–37, 41–46, 49, 50, 52, 53, 61a, 72, 74, 77, 86, 89, 90, 92 i 147 pkt 7.
- Ustawa z 6 marca 2018 r. — Prawo przedsiębiorców (Dz.U. z 2025 r. poz. 1480 ze zm.): art. 19.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1624 z 31 maja 2024 r. (AMLR): art. 9–12, 14, 18, 80 i 90, motyw 18, załącznik IV.
- Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1640 z 31 maja 2024 r.: art. 78 ust. 1.
Gotowe dokumenty
Procedurę możesz przygotować sam albo zacząć od wzoru. Jest w Pakiecie AML dla instytucji obowiązanej (5 wzorów DOCX, 349 zł z VAT), razem z:
- wewnętrzną procedurą obejmującą 11 elementów z art. 50 ust. 2, z tabelą zgodności i trzema wariantami ról z art. 6–9,
- oceną ryzyka z art. 27, do której procedura się odwołuje, z rejestrem aktualizacji,
- procedurą anonimowego zgłaszania naruszeń z art. 53.
W pakiecie są też karta klienta i oświadczenie PEP. Wzory są zgodne z ustawą obowiązującą dziś — przed 10 lipca 2027 r. procedurę trzeba przejrzeć pod kątem AMLR.
Zobacz, co jest w pakiecie AML
Wzór nie zastępuje porady prawnej. Dopasowujesz go do swojej firmy według wskazówek w pliku.
Sprawdź u siebie
- Czy Twoja procedura obejmuje wszystkie 11 elementów z art. 50 ust. 2, łącznie z rozbieżnościami z rejestrem beneficjentów (pkt 10)?
- Czy ma datę akceptacji i wskazaną osobę akceptującą?
- Czy ocena ryzyka, na której się opiera, ma mniej niż 2 lata?
- Czy procedura ma terminy zawiadomień do GIIF?
- Czy w kalendarzu jest przegląd przed 10 lipca 2027 r.?
Wszystkie wzory, także RODO, są w sklepie z wzorami. Księgowość prowadzimy zdalnie w całej Polsce: KPiR dla JDG od 199 zł netto / mies. i księgi handlowe spółek.
Najczęstsze pytania
Czy procedura AML musi mieć formę pisemną? Ustawa AML nie określa jej formy; wymaga, żeby procedurę wprowadzić i przed tym zaakceptować (art. 50 ust. 1 i 3). AMLR od 10 lipca 2027 r. wprost wymaga dokumentowania strategii, procedur i środków kontroli w formie pisemnej (art. 9 ust. 2 akapit drugi).
Kto akceptuje procedurę AML w jednoosobowej firmie? Właściciel. W działalności prowadzonej jednoosobowo zadania kadry kierowniczej wyższego szczebla wykonuje osoba, która ją prowadzi (art. 9 ustawy AML), a to kadra kierownicza akceptuje procedurę przed wprowadzeniem (art. 50 ust. 3).
Czy po 10 lipca 2027 r. obecna procedura AML będzie jeszcze aktualna? Od tego dnia procedury mają zapewniać zgodność z AMLR (art. 9 ust. 1), który wymienia własny zakres strategii i procedur (art. 9 ust. 2) i własne role (art. 11). Wiele elementów z art. 50 ust. 2 ustawy ma odpowiedniki w art. 9 ust. 2 AMLR, ale procedurę trzeba przejrzeć i zatwierdzić według nowych zasad.
Czy firma zewnętrzna może przygotować procedurę AML za mnie? Ustawa AML nie zabrania korzystania z pomocy przy pisaniu, ale procedurę akceptuje kadra kierownicza wyższego szczebla instytucji (art. 50 ust. 3). Od 10 lipca 2027 r. AMLR wyklucza zlecenie na zewnątrz zatwierdzania procedur oraz proponowania i zatwierdzania oceny ryzyka (art. 18 ust. 3 lit. a i b).
Stan prawny na 29 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
