Kogo to dotyczy?
Dwóch stron. Administrator to ten, kto samodzielnie lub wspólnie z innymi ustala cele i sposoby przetwarzania danych (art. 4 pkt 7 RODO) — na przykład jednoosobowa firma wobec danych swoich klientów, kontrahentów i pracowników. Podmiot przetwarzający to ten, kto przetwarza dane osobowe w imieniu administratora (art. 4 pkt 8). Przetwarzaniem jest każda operacja na danych, także samo ich przechowywanie (art. 4 pkt 2).
Jeżeli przetwarzanie ma być dokonywane w imieniu administratora, korzysta on tylko z podmiotów, które zapewniają wystarczające gwarancje ochrony danych (art. 28 ust. 1), a przetwarzanie odbywa się na podstawie umowy albo innego instrumentu prawnego, który wiąże obie strony (art. 28 ust. 3). RODO nie przewiduje tu wyjątku dla małych firm ani dla firm bez pracowników.
Umowy powierzenia nie zawierasz, gdy druga strona przetwarza dane we własnych celach i według własnych zasad — wtedy jest osobnym administratorem. Gdy dwie firmy wspólnie ustalają cele i sposoby przetwarzania, są współadministratorami i zamiast umowy powierzenia zawierają uzgodnienia z art. 26.
Opisujemy przepisy i wytyczne. Ocena roli konkretnego dostawcy należy do administratora; przy wątpliwościach warto ją skonsultować z prawnikiem albo inspektorem ochrony danych.
Kiedy firma jest podmiotem przetwarzającym, a kiedy administratorem?
Decydują fakty, nie nazwa umowy. Europejska Rada Ochrony Danych (EROD) w wytycznych 07/2020 podaje przykłady, które dobrze pasują do małej firmy:
| Usługa | Rola dostawcy według EROD | Umowa powierzenia |
|---|---|---|
| Firma prowadząca listy płac według Twoich instrukcji | podmiot przetwarzający | tak |
| Hosting, który tylko przechowuje dane na serwerach | podmiot przetwarzający, bo przechowywanie jest przetwarzaniem | tak |
| Standardowa usługa w chmurze na warunkach dostawcy | podmiot przetwarzający, jeśli nie przetwarza danych we własnych celach | tak — może być częścią warunków usługi |
| Bank, który wypłaca wynagrodzenia | administrator — sam decyduje, jakie dane przetwarza i jak długo | nie, to ujawnienie danych innemu administratorowi |
| Biuro rachunkowe przeprowadzające kontrolę (audyt) księgowości według przepisów regulujących tę działalność | administrator w zakresie tej usługi | nie |
Przy biurze rachunkowym EROD zaznacza, że ocena „może być jednak różna w zależności od instrukcji”: gdy przepisy nie określają szczegółowych obowiązków biura, a klient daje bardzo szczegółowe instrukcje, biuro działa jako podmiot przetwarzający. Jedna firma bywa też w obu rolach naraz, dla różnych celów. Dostawca, który sam zacznie określać cele i sposoby przetwarzania z naruszeniem RODO, jest w tym zakresie uznawany za administratora (art. 28 ust. 10).
Kiedy umowa powierzenia z biurem rachunkowym jest potrzebna?
Gdy biuro przetwarza dane Twoich pracowników, zleceniobiorców i kontrahentów po to, żeby prowadzić Twoje księgi, ewidencje i kadry. Tak to ujmuje nasza umowa o prowadzenie księgowości: w tym zakresie strony zawierają umowę powierzenia, która jest załącznikiem nr 1 (§ 15 ust. 1). W zakresie własnych obowiązków ustawowych — m.in. AML, archiwizacji i rozliczeń z klientem — biuro występuje jako niezależny administrator (§ 15 ust. 2).
Przy zmianie biura umowa powierzenia działa w obie strony. Nowe biuro podpisuje ją razem z umową o księgowość, a stare po zakończeniu usług, zależnie od Twojej decyzji, usuwa albo zwraca dane i usuwa ich kopie, chyba że przepis nakazuje je przechowywać (art. 28 ust. 3 lit. g). O tym, co jeszcze trzeba ustalić przy przejściu do nowego biura od stycznia, piszemy w tekście o zmianie biura rachunkowego od 1 stycznia 2027 r..
Co musi zawierać umowa powierzenia?
Umowa określa przedmiot i czas trwania przetwarzania, jego charakter i cel, rodzaj danych osobowych, kategorie osób, których dane dotyczą, oraz obowiązki i prawa administratora (art. 28 ust. 3 zdanie pierwsze). Do tego musi stanowić, że podmiot przetwarzający:
| Lit. | Obowiązek podmiotu przetwarzającego |
|---|---|
| a | przetwarza dane tylko na udokumentowane polecenie administratora, także co do przekazania danych poza Unię |
| b | zapewnia, by osoby upoważnione zobowiązały się do zachowania tajemnicy albo podlegały ustawowemu obowiązkowi tajemnicy |
| c | stosuje środki bezpieczeństwa wymagane przez art. 32 |
| d | przestrzega warunków korzystania z dalszych podmiotów przetwarzających (ust. 2 i 4) |
| e | pomaga administratorowi odpowiadać na żądania osób, których dane dotyczą |
| f | pomaga administratorowi w obowiązkach z art. 32–36, m.in. przy naruszeniach ochrony danych |
| g | po zakończeniu usług usuwa albo zwraca dane i usuwa kopie, zależnie od decyzji administratora |
| h | udostępnia informacje potrzebne do wykazania zgodności i umożliwia audyty, w tym inspekcje |
Ponadto podmiot przetwarzający niezwłocznie informuje administratora, jeżeli jego zdaniem polecenie narusza przepisy o ochronie danych (art. 28 ust. 3 akapit drugi).
Przepis nie podaje terminu, w jakim dostawca ma zgłosić Ci naruszenie — art. 33 ust. 2 mówi „bez zbędnej zwłoki”. EROD wskazuje, że strony mogą wpisać do umowy konkretny termin, np. liczbę godzin (wytyczne 07/2020, pkt 136); w naszej umowie to 24 godziny od stwierdzenia naruszenia (§ 7 ust. 1 załącznika nr 1). Ty jako administrator, jeśli naruszenie wymaga zgłoszenia, zgłaszasz je Prezesowi UODO w miarę możliwości nie później niż w 72 godziny od jego stwierdzenia (art. 33 ust. 1). Jak to wygląda, gdy dane wyciekną u dostawcy programu, opisaliśmy w tekście o wycieku danych w Fakturowni.
Czy umowę powierzenia można zawrzeć elektronicznie?
Tak. Umowa albo inny akt prawny „mają formę pisemną, w tym formę elektroniczną” (art. 28 ust. 9 RODO). EROD wyjaśnia, że umowa niepisana, nawet szczegółowa, nie spełnia wymogów art. 28, i zaleca, żeby dokument zawierał niezbędne podpisy zgodnie z obowiązującym prawem — tak, by dało się wykazać, że umowa obowiązuje (wytyczne 07/2020, pkt 101).
Często umowa powierzenia jest częścią warunków usługi dostawcy, np. programu w chmurze. EROD uznaje, że to, iż umowę przygotował dostawca, a nie administrator, samo w sobie nie jest problemem. Administrator musi jednak ocenić te warunki: akceptując je, przyjmuje pełną odpowiedzialność za zgodność z RODO. Zmiany w takich warunkach dostawca powinien zgłaszać administratorowi do zatwierdzenia, a samo opublikowanie ich na stronie internetowej nie jest zgodne z art. 28 (pkt 110).
Co z podwykonawcami dostawcy?
Podmiot przetwarzający nie korzysta z usług innego podmiotu przetwarzającego bez uprzedniej szczegółowej albo ogólnej pisemnej zgody administratora. Przy zgodzie ogólnej informuje o każdej zamierzonej zmianie i daje możliwość sprzeciwu (art. 28 ust. 2). Na podwykonawcę nakłada te same obowiązki co w umowie z administratorem, a jeśli podwykonawca się z nich nie wywiąże, pełną odpowiedzialność wobec administratora ponosi pierwotny podmiot przetwarzający (art. 28 ust. 4).
W praktyce oznacza to wykaz podwykonawców, zwykle w załączniku do umowy, i zasady jego zmiany. Przykład: jeśli biuro rachunkowe prowadzi Twoje księgi w programie w chmurze, dostawca tego programu zwykle jest dalszym podmiotem przetwarzającym Twoich danych.
Co zrobić krok po kroku?
- Spisz dostawców, którzy mają dostęp do danych osobowych: biuro rachunkowe, firma płacowa, program do faktur, hosting strony i poczty, informatyk, agencja marketingowa.
- Ustal rolę każdego z nich: czy przetwarza dane tylko na Twoje polecenie (podmiot przetwarzający), czy we własnych celach (osobny administrator, np. bank).
- Sprawdź umowy, które już masz. Umowa powierzenia bywa załącznikiem do umowy o usługę albo częścią regulaminu dostawcy. Porównaj ją z listą z art. 28 ust. 3 lit. a–h.
- Uzupełnij brakujące umowy przed przekazaniem danych i ustal termin, w jakim dostawca zgłasza Ci naruszenie.
- Przygotuj dokument. Umowa musi zawierać elementy z art. 28 ust. 3 i mieć formę pisemną, w tym elektroniczną (art. 28 ust. 9). Możesz zacząć od wzoru umowy powierzenia przetwarzania danych, którego użyjesz jako zleceniodawca albo wykonawca i który ma załączniki z zakresem powierzenia, listą podwykonawców i zabezpieczeniami.
- Wpisz podmioty przetwarzające do rejestru czynności jako odbiorców danych (art. 30 ust. 1 lit. d), jeśli prowadzisz rejestr. Kiedy JDG musi go prowadzić, opisujemy w tekście o dokumentacji RODO w jednoosobowej firmie.
Podstawa prawna
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO): art. 4 pkt 2, 7 i 8, art. 26, art. 28 ust. 1, 2, 3, 4, 9 i 10, art. 30 ust. 1 lit. d, ust. 2 i 5, art. 32, art. 33 ust. 1 i 2.
- Europejska Rada Ochrony Danych, Wytyczne 07/2020 dotyczące pojęć administratora i podmiotu przetwarzającego zawartych w RODO, wersja 2.0 z 7 lipca 2021 r.: przykłady przy pkt 30 i 40–41, pkt 101, 103 z przypisem 42, pkt 110 i 136.
Gotowe dokumenty
Umowę powierzenia możesz przygotować sam albo zacząć od wzoru. Jest w Pakiecie RODO dla małej firmy (7 wzorów DOCX, 299 zł z VAT), razem z:
- umową powierzenia z elementami z art. 28 ust. 3 RODO, którą użyjesz jako zleceniodawca albo wykonawca, z wariantem umowy dalszego powierzenia,
- rejestrem czynności przetwarzania z art. 30 RODO, w tym rejestrem kategorii czynności dla podmiotu przetwarzającego,
- procedurą postępowania z naruszeniami ochrony danych i klauzulami informacyjnymi z art. 13 i 14 RODO.
Zobacz, co jest w pakiecie RODO
Wzór nie zastępuje porady prawnej. Dopasowujesz go do swojej firmy według wskazówek w pliku.
Sprawdź u siebie
Czy masz umowę powierzenia:
- z biurem rachunkowym — u nas jest załącznikiem nr 1 do umowy o prowadzenie księgowości JDG,
- z firmą prowadzącą kadry i płace,
- z dostawcą programu do faktur i hostingiem strony,
- z informatykiem albo agencją, którzy mają dostęp do Twojej bazy klientów?
Wzory dokumentów RODO, AML i dla firm znajdziesz na stronie Wzory dokumentów.
Najczęstsze pytania
Czy regulamin dostawcy może zastąpić umowę powierzenia? Może, jeśli zawiera elementy z art. 28 ust. 3 RODO i wiąże obie strony. Według EROD przygotowanie umowy przez dostawcę samo w sobie nie jest problemem, ale administrator musi ocenić te warunki i, akceptując je, odpowiada za zgodność z RODO (wytyczne 07/2020, pkt 110).
Czy JDG bez pracowników też zawiera umowę powierzenia? Tak, jeśli przekazuje dane osobowe komuś, kto przetwarza je w jej imieniu, np. biuru rachunkowemu albo dostawcy programu do faktur. Art. 28 RODO nie uzależnia obowiązku od wielkości firmy ani od zatrudnienia.
Co, jeśli dostawca przetwarza dane, a umowy powierzenia nie ma? Relacja administrator–podmiot przetwarzający istnieje mimo braku umowy, ale brak umowy jest naruszeniem art. 28 ust. 3 RODO. Według EROD za zawarcie umowy odpowiadają obie strony i organ nadzorczy może nałożyć karę na każdą z nich (wytyczne 07/2020, pkt 103 i przypis 42).
Czy podmiot przetwarzający prowadzi własny rejestr? Tak, rejestr wszystkich kategorii czynności przetwarzania dokonywanych w imieniu administratorów (art. 30 ust. 2 RODO), chyba że obejmuje go wyjątek z art. 30 ust. 5. Biuro rachunkowe albo firma IT zwykle prowadzi więc dwa rejestry: jako administrator i jako podmiot przetwarzający.
Stan prawny na 29 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.
