RODO, AML i AI Act · 9 min czytania

Czy trzeba szkolić pracowników z AI? Co mówi art. 4 AI Act po zmianach z 2026 r.

· 2 listopada 2026· zaktualizowano 30 października 2026
Widok z góry na drewniany stół: dwie osoby pracują na laptopach naprzeciw siebie, między nimi otwarty notes w kratkę z długopisem i kubek kawy

Kogo dotyczy art. 4 AI Act?

Art. 4 AI Act (rozporządzenie (UE) 2024/1689) dotyczy dostawców i podmiotów stosujących systemy AI. Podmiotem stosującym jest każdy, kto korzysta z systemu AI pod swoją kontrolą, z wyjątkiem użytku w ramach osobistej działalności pozazawodowej (art. 3 pkt 4). To więc nie tylko firmy, które budują systemy AI, ale każda spółka i jednoosobowa działalność, w której ktoś w pracy korzysta z czatbota, asystenta w pakiecie biurowym, transkrypcji spotkań albo generatora grafik.

Komisja Europejska w pytaniach i odpowiedziach o kompetencjach w zakresie AI odpowiada wprost: firma, której pracownicy używają ChatGPT np. do pisania tekstów reklamowych albo tłumaczeń, podlega art. 4, a ludzie powinni wiedzieć o konkretnych ryzykach, np. o halucynacjach, czyli zmyślonych odpowiedziach. O pozostałych obowiązkach takiej firmy piszemy w tekście o AI Act w firmie, która korzysta z ChatGPT.

Przepis obejmuje personel oraz inne osoby, które zajmują się działaniem i wykorzystaniem systemów AI w imieniu firmy (art. 4 ust. 1). Według Komisji Europejskiej mogą to być np. wykonawcy i usługodawcy, czyli także zleceniobiorcy i współpracownicy na B2B.

Co zmienił art. 4 AI Act po zmianach z 2026 r.?

Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r., nazywane aktem zbiorczym prawa cyfrowego dotyczącym AI (Digital Omnibus on AI), opublikowano 24 lipca 2026 r. Weszło w życie trzeciego dnia po publikacji, czyli 27 lipca 2026 r., i nadało art. 4 nowe brzmienie.

Brzmienie do 26 lipca 2026 r.Brzmienie od 27 lipca 2026 r.
Obowiązekśrodki „w celu zapewnienia, w możliwie największym stopniu, odpowiedniego poziomu kompetencji w zakresie AI”środki, „które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI”
Poziom wiedzycelem był „odpowiedni poziom kompetencji”„Taki obowiązek nie oznacza, że dostawcy lub podmioty mają zapewniać osiągnięcie określonego poziomu kompetencji w zakresie AI przez poszczególne osoby.”
Wsparcie dla firmprzepis go nie przewidywałKomisja i państwa członkowskie wspierają firmy, w szczególności MŚP, a Komisja publikuje praktyczne przykłady (ust. 2)

Uzasadnienie zmiany jest w motywie 8 rozporządzenia 2026/1744: rygorystyczne obowiązki zapewnienia wystarczającego poziomu kompetencji nie pasowały do wszystkich firm i obciążały zwłaszcza mniejsze przedsiębiorstwa. Obowiązek nie zniknął. Firma nadal musi działać, ale odpowiada za działania, a nie za wynik testu wiedzy każdego pracownika. Data stosowania art. 4 się nie zmieniła: rozdziały I i II AI Act stosuje się od 2 lutego 2025 r. (art. 113 akapit trzeci lit. a).

Czy szkolenie z AI jest obowiązkowe?

Przepis nie mówi „szkolenie”, tylko „środki”, i nie narzuca ich formy. Komisja Europejska w pytaniach i odpowiedziach (stan na 20 października 2026 r.) wyjaśnia:

  • nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich ani obowiązkowego formatu szkolenia;
  • samo przekazanie instrukcji obsługi narzędzia albo prośba, żeby ją przeczytać, w wielu przypadkach będzie nieskuteczne;
  • szkolenia mogą mieć różne poziomy, zależnie od wiedzy i zadań poszczególnych osób;
  • certyfikat nie jest potrzebny, wystarczy wewnętrzna ewidencja szkoleń i innych działań;
  • art. 4 nie wymaga mierzenia wiedzy pracowników ani powoływania specjalnej funkcji, np. koordynatora do spraw AI.

W praktyce „środkiem” może więc być krótkie szkolenie wewnętrzne, polityka korzystania z AI omówiona z zespołem, instrukcja z przykładami dla konkretnego stanowiska — byle ludzie rzeczywiście wiedzieli, jak bezpiecznie korzystać z narzędzi, których używają.

Co powinien obejmować program kompetencji w zakresie AI?

Kompetencje w zakresie AI to umiejętności, wiedza i zrozumienie, które pozwalają w przemyślany sposób wdrażać systemy AI i mieć świadomość ich możliwości, ryzyk i potencjalnych szkód (art. 3 pkt 56 AI Act). Art. 4 ust. 1 każe uwzględnić wiedzę techniczną, doświadczenie, wykształcenie i wyszkolenie ludzi, kontekst użycia AI oraz osoby, wobec których AI jest stosowana.

Komisja Europejska proponuje cztery pytania na start:

  1. Co to jest AI i jakiej AI używamy? Jak działa, jakie daje możliwości, jakie niesie zagrożenia.
  2. Jaka jest rola firmy? Czy firma rozwija systemy AI, czy korzysta z cudzych.
  3. Jakie jest ryzyko narzędzi? Co ludzie muszą wiedzieć, żeby go uniknąć.
  4. Kto czego potrzebuje? Działania dopasowane do wiedzy, stanowiska i branży.

W małej firmie, która korzysta z czatbotów i generatorów, zwykle oznacza to kilka tematów:

  • wiarygodność wyników: halucynacje, sprawdzanie faktów i liczb przed użyciem;
  • dane: jakich informacji nie wpisywać do narzędzia, np. danych osobowych klientów czy tajemnic firmy, i z jakich narzędzi wolno korzystać;
  • praktyki zakazane: np. wnioskowanie o emocjach pracowników w miejscu pracy jest zakazane od 2 lutego 2025 r., poza względami medycznymi i bezpieczeństwa (art. 5 ust. 1 lit. f);
  • oznaczanie treści: od 2 sierpnia 2026 r. firma ujawnia m.in. deepfake'i, które publikuje (art. 50 ust. 4) — szczegóły w tekście o oznaczaniu treści wygenerowanych przez AI;
  • rekrutacja i ocena pracowników: systemy AI do wyboru kandydatów i oceny pracowników są systemami wysokiego ryzyka (załącznik III pkt 4). Od 2 grudnia 2027 r. podmiot stosujący taki system powierza nadzór nad nim osobom, które mają niezbędne kompetencje, przeszkolenie i uprawnienia (art. 26 ust. 2 i art. 113 akapit trzeci lit. c).

Kto sprawdza działania z art. 4 i co grozi za ich brak?

W Polsce organem nadzoru rynku jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, w skrócie KRiBSI (art. 5 ust. 1 ustawy z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. poz. 1003). Przepisy ustawy o kontroli i karach weszły w życie 28 października 2026 r. (art. 127 pkt 2). KRiBSI może kontrolować przestrzeganie AI Act (art. 48 ust. 1) i w toku kontroli żądać dokumentów związanych z jej przedmiotem (art. 52 ust. 1 pkt 1). Sposób sprawdzania poziomu wiedzy i kompetencji kontrolowanych firm określi zarządzeniem jej Przewodniczący (art. 25 pkt 3), a zbiorcze wyniki trafią do rocznego sprawozdania dla Sejmu (art. 26 ust. 2 pkt 2).

Kary: KRiBSI nakłada je w przypadkach, wysokości i na warunkach z rozdziału XII AI Act (art. 104 ust. 1 ustawy). Art. 99 AI Act podaje kwoty kar za praktyki zakazane, za obowiązki wymienione w ust. 4 (np. z art. 26 i art. 50) i za nieprawdziwe informacje dla organów — art. 4 w tym wyliczeniu nie ma. Komisja Europejska zaznacza, że sankcja za naruszenie art. 4 musi być proporcjonalna i staje się bardziej prawdopodobna, gdy do incydentu doszło przez brak szkolenia i wskazówek. Udokumentowane działania są więc przede wszystkim dowodem dla organu przy kontroli albo incydencie.

Co zrobić krok po kroku?

  1. Spisz narzędzia AI, z których korzystają ludzie w firmie, i ustal, kto z nich korzysta i do czego. Uwzględnij zleceniobiorców i współpracowników na B2B.
  2. Ustal zasady: z jakich narzędzi wolno korzystać, jakich danych nie wolno do nich wpisywać, kto sprawdza wyniki. Możesz zacząć od wzoru polityki korzystania z AI.
  3. Dopasuj działania do grup: inne potrzeby ma osoba, która raz w tygodniu tłumaczy e-mail, a inne ktoś, kto dopuszcza nowe narzędzia albo prowadzi rekrutację.
  4. Przeszkol zespół i nowe osoby przed przyznaniem dostępu do narzędzi. Forma jest dowolna — ważne, żeby była skuteczna.
  5. Zapisuj działania: data, temat, uczestnicy, materiały. Certyfikat nie jest potrzebny, wystarczy wewnętrzny rejestr.
  6. Przygotuj dokument. Plan i rejestr szkoleń możesz przygotować sam albo zacząć od wzoru programu kompetencji w zakresie AI. Wracaj do niego przy nowym narzędziu, incydencie albo zmianie przepisów.

Podstawa prawna

  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (AI Act), tekst skonsolidowany z 27 lipca 2026 r.: art. 3 pkt 4 i 56, art. 4, art. 5 ust. 1 lit. f, art. 26 ust. 2, art. 50 ust. 4, art. 99 ust. 3–5, art. 113, załącznik III pkt 4.
  • Rozporządzenie (UE) 2026/1744 z 8 lipca 2026 r. (Dz.Urz. UE L 2026/1744 z 24.7.2026): art. 1 pkt 5, art. 4, motyw 8.
  • Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. poz. 1003): art. 5 ust. 1, art. 25 pkt 3, art. 26 ust. 2 pkt 2, art. 48 ust. 1, art. 52 ust. 1 pkt 1, art. 104 ust. 1, art. 127.
  • Komisja Europejska, „AI Literacy — Questions & Answers” (aktualizacja z 20 października 2026 r.).

Gotowe dokumenty

Program szkoleń możesz przygotować sam albo zacząć od wzorów. Są w Pakiecie AI Act dla firmy (5 wzorów DOCX, 249 zł z VAT), w tym:

  • program kompetencji w zakresie AI z art. 4 AI Act: trzy poziomy, 11 modułów, plan i rejestr szkoleń, oświadczenie uczestnika i test z kluczem,
  • politykę korzystania z AI: dopuszczone narzędzia, dane, których nie wolno wprowadzać, weryfikację wyników,
  • rejestr systemów AI z klasyfikacją ryzyka, który pokazuje, które narzędzia wymagają więcej uwagi.

Zobacz, co jest w pakiecie AI Act

Wzór nie zastępuje porady prawnej. Dopasowujesz go do swojej firmy według wskazówek w pliku.

Sprawdź u siebie

  • Czy masz spis narzędzi AI, z których korzystają ludzie w firmie?
  • Czy zespół wie, jakich danych klientów nie wpisywać do czatbota?
  • Czy nowa osoba dostaje zasady korzystania z AI, zanim dostanie dostęp do narzędzi?
  • Czy masz zapisane, kto, kiedy i z czego był szkolony?

Dane wpisane do narzędzia AI trafiają do jego dostawcy. Co zrobić, gdy u dostawcy oprogramowania dojdzie do wycieku, opisaliśmy w tekście o wycieku danych w Fakturowni. Pozostałe wzory dokumentów o RODO, AML i AI znajdziesz w katalogu wzorów dokumentów.

Najczęstsze pytania

Czy po zmianie z 2026 r. art. 4 AI Act nadal obowiązuje? Tak. Rozporządzenie (UE) 2026/1744 nie uchyliło art. 4, tylko nadało mu nowe brzmienie: od 27 lipca 2026 r. dostawcy i podmioty stosujące podejmują środki wspierające rozwój kompetencji w zakresie AI, bez obowiązku zapewnienia określonego poziomu wiedzy poszczególnych osób.

Czy jednorazowe szkolenie wystarczy? Przepisy nie określają, jak często szkolić. Art. 4 ust. 1 każe jednak uwzględniać kontekst, w którym AI jest używana, więc gdy firma wprowadza nowe narzędzie albo zmienia sposób korzystania z AI, warto wrócić do tematu i zapisać to w rejestrze.

Czy pracownika z wykształceniem informatycznym też trzeba szkolić? Według Komisji Europejskiej osoba z wykształceniem lub doświadczeniem w tworzeniu AI zwykle ma odpowiednie kompetencje, ale zależy to od narzędzia i jej kwalifikacji. Firma powinna sprawdzić, czy taka osoba zna ryzyka narzędzi używanych w firmie oraz prawne i etyczne aspekty AI.

Czy jednoosobowa działalność bez pracowników też ma obowiązki z art. 4? Art. 4 ust. 1 mówi o personelu i innych osobach, które korzystają z systemów AI w imieniu firmy. Jeśli takie osoby są, np. zleceniobiorca albo współpracownik na B2B, obowiązek ich dotyczy. Właściciel, który sam korzysta z AI, nadal odpowiada za pozostałe obowiązki podmiotu stosującego, np. za oznaczanie treści z art. 50.


Stan prawny na 29 października 2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

← Wszystkie artykuły