Wzór DOCX · AML · stan prawny na 29 października 2026 r.

Ocena ryzyka AML instytucji obowiązanej (art. 27) — wzór

Każda instytucja obowiązana identyfikuje i ocenia ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu w swojej działalności, uwzględniając czynniki dotyczące klientów, państw lub obszarów geograficznych, produktów, usług, transakcji i kanałów dostaw (art. 27 ust. 1 ustawy AML). Ocenę sporządza się na papierze lub elektronicznie i aktualizuje w razie potrzeby, nie rzadziej niż co 2 lata (art. 27 ust. 3).

  • Plik DOCX do edycji
  • Pola do uzupełnienia podświetlone
  • Wskazówki przy trudnych miejscach
  • Podstawa prawna z numerami artykułów

Co jest w pliku

  • Metrykę i tabelę źródeł: krajowa ocena ryzyka, sprawozdanie Komisji Europejskiej o ryzyku ponadnarodowym, wykaz państw trzecich wysokiego ryzyka, komunikaty GIIF.
  • Profil działalności — 12 pozycji danych, na których opiera się ocena.
  • Metodę punktową 1–3 z progami dla obszarów i regułą łączenia wyników.
  • 4 tabele czynników (klienci, państwa i obszary, produkty i usługi, kanały dostaw) — 19 czynników z opisem poziomów i odesłaniem do art. 42 i 43 ustawy.
  • Ryzyko rezydualne po środkach kontroli i ogólny poziom ryzyka instytucji.
  • Plan działań, rejestr aktualizacji i miejsce na zatwierdzenie.

Spis rozdziałów

  1. 1. Dane instytucji i metryka
  2. 2. Podstawa, zakres i źródła
  3. 3. Profil działalności
  4. 4. Metoda oceny
  5. 5. Ocena czynników ryzyka
  6. 6. Środki kontroli i ryzyko rezydualne
  7. 7. Wnioski i plan działań
  8. 8. Aktualizacja oceny
  9. 9. Zatwierdzenie

Kto potrzebuje tego dokumentu

  • Biura rachunkowe i doradcy podatkowi (art. 2 ust. 1 pkt 14, 15, 15a i 17 ustawy AML).
  • Pośrednicy w obrocie nieruchomościami, kantory i firmy świadczące usługi dla spółek.
  • Przedsiębiorcy przyjmujący płatności gotówkowe za towary od równowartości 10 000 euro oraz handel dziełami sztuki.
  • Firmy, które mają już procedurę AML, ale nie mają udokumentowanej oceny ryzyka albo nie aktualizowały jej od 2 lat.

Jakie czynniki ryzyka obejmuje ocena ryzyka prania pieniędzy w małej firmie?

Ocena ryzyka instytucji obejmuje grupy czynników wskazane w art. 27 ust. 1 ustawy AML: klientów, państwa lub obszary geograficzne, produkty, usługi, transakcje i kanały ich dostaw. Ustawa nie ma załącznika z gotową listą — przykłady czynników niższego ryzyka podaje art. 42 ust. 2, a wyższego art. 43 ust. 2, np. nawiązywanie stosunków gospodarczych w nietypowych okolicznościach. Metodę, w tym skalę punktową, wybierasz sam; przepis wymaga tylko, by działania były proporcjonalne do charakteru i wielkości instytucji.

Możesz uwzględnić krajową ocenę ryzyka i sprawozdanie Komisji Europejskiej o ryzyku ponadnarodowym (art. 27 ust. 2). Według stanu z 29 października 2026 r. najnowsza krajowa ocena ryzyka na stronie gov.pl/web/finanse pochodzi z 2023 r. i ma aneksy, w tym analizę według sektorów, a najnowszy raport Komisji — z 2022 r. Sprawdź też aktualny wykaz państw trzecich wysokiego ryzyka z rozporządzenia delegowanego (UE) 2016/1675, bo wykaz się zmienia, i zapisz w ocenie datę sprawdzenia.

Ocenę opierasz na danych o własnej działalności. W biurze rachunkowym przydają się zestawienia z ostatnich 12 miesięcy: liczba klientów według formy prawnej, klienci spoza Polski, płatności gotówkowe, klienci pozyskani bez spotkania i usługi dla spółek. Z tych danych wynika, które czynniki są u Ciebie wyższe, a które niższe, i jakie środki kontroli faktycznie je ograniczają.

Aktualizacja oceny ryzyka jest potrzebna w razie zmian, nie rzadziej niż co 2 lata (art. 27 ust. 3) — także dlatego, że GIIF weryfikuje krajową ocenę i opracowuje ją co najmniej co 2 lata (art. 25 ust. 3). Niesporządzenie oceny albo jej nieaktualizowanie to naruszenie wymienione w art. 147 pkt 2 ustawy AML, za które grozi kara administracyjna. Od 10 lipca 2027 r. stosuje się rozporządzenie AMLR (2024/1624), co będzie kolejnym powodem do przeglądu.

Najczęstsze błędy

  • Punkty bez uzasadnienia. Ocena ma dotyczyć ryzyka odnoszącego się do Twojej działalności (art. 27 ust. 1). Ocena ryzyka AML instytucji bez danych o klientach i usługach jest ogólnym opisem branży.
  • Pominięta grupa czynników. Art. 27 ust. 1 wymienia klientów, państwa lub obszary geograficzne, produkty, usługi, transakcje i kanały dostaw. Pominięcie np. klientów obsługiwanych zdalnie czyni ocenę niepełną.
  • Ocena starsza niż 2 lata. Ocenę aktualizuje się nie rzadziej niż co 2 lata (art. 27 ust. 3), a brak aktualizacji podlega karze administracyjnej (art. 147 pkt 2).
  • Ocena instytucji zamiast oceny klienta. Ocena z art. 27 nie zastępuje oceny ryzyka związanego z konkretnym klientem z art. 33 ust. 2–3. To dwa odrębne obowiązki.
  • Nieaktualne źródła. Wykaz państw trzecich wysokiego ryzyka i krajowa ocena ryzyka się zmieniają. Bez daty sprawdzenia nie wiadomo, na jakiej wersji oparto ocenę.

Fragment wzoru

Tak wygląda treść w pliku — pola do uzupełnienia są podświetlone.

8. Aktualizacja oceny

1.Ocenę aktualizuje się w razie potrzeby, nie rzadziej niż co 2 lata, w szczególności w związku ze zmianami czynników ryzyka dotyczących klientów, państw lub obszarów geograficznych, produktów, usług, transakcji lub kanałów ich dostaw albo po opublikowaniu nowej krajowej oceny ryzyka lub nowego sprawozdania Komisji Europejskiej (art. 27 ust. 3).

2.Niezależnie od terminu ocenę przegląda się: po wprowadzeniu nowej usługi lub nowego kanału pozyskiwania klientów; po przyjęciu klienta, który zmienia profil Instytucji (np. pierwszy klient z państwa trzeciego wysokiego ryzyka); po zawiadomieniu GIIF lub prokuratora; po kontroli zewnętrznej; po zmianie przepisów.

3.Ocenę udostępnia się na żądanie GIIF (art. 28 ust. 1). Instytucja może ją udostępnić organowi samorządu zawodowego lub stowarzyszenia, do którego należy (art. 27 ust. 4).

Jak wdrożyć dokument

  1. 1.Zbierz dane do profilu działalności z ostatnich 12 miesięcy: liczbę i rodzaj klientów, płatności gotówkowe, klientów zagranicznych.
  2. 2.Sprawdź aktualną krajową ocenę ryzyka i wykaz państw trzecich wysokiego ryzyka i odnotuj je w tabeli źródeł.
  3. 3.Oceń każdy czynnik na 1–3 punkty z krótkim uzasadnieniem opartym na danych.
  4. 4.Opisz środki kontroli, które naprawdę stosujesz, i ustal ryzyko rezydualne.
  5. 5.Zapisz wnioski w planie działań i przenieś je do procedury AML.
  6. 6.Zatwierdź ocenę i wpisz termin aktualizacji — nie później niż za 2 lata.

Najczęstsze pytania

Czy mała firma musi mieć ocenę ryzyka AML?

Tak, jeżeli jest instytucją obowiązaną. Art. 27 ust. 1 ustawy AML nie zwalnia małych podmiotów, wymaga jedynie, by działania były proporcjonalne do charakteru i wielkości instytucji. Niesporządzenie oceny lub brak jej aktualizacji podlega karze administracyjnej (art. 147 pkt 2).

Jak często trzeba aktualizować ocenę ryzyka AML?

W razie potrzeby, nie rzadziej jednak niż co 2 lata, w szczególności po zmianie czynników ryzyka dotyczących klientów, państw, produktów, usług, transakcji lub kanałów dostaw albo po zmianie krajowej oceny ryzyka lub sprawozdania Komisji Europejskiej (art. 27 ust. 3 ustawy AML).

Czym różni się ocena ryzyka instytucji od oceny ryzyka klienta?

Ocena z art. 27 dotyczy całej działalności: jakich klientów obsługujesz, w jakich państwach, jakimi usługami i kanałami. Ocena z art. 33 ust. 2–3 dotyczy konkretnych stosunków gospodarczych lub transakcji i robi się ją dla każdego klienta. Wyniki oceny instytucji pomagają ustawić progi w ocenie klientów.

Czy trzeba uwzględnić krajową ocenę ryzyka?

Ustawa stanowi, że instytucje obowiązane „mogą” uwzględniać obowiązującą krajową ocenę ryzyka i sprawozdanie Komisji Europejskiej (art. 27 ust. 2). Jeżeli to zrobisz, publikacja nowej wersji tych dokumentów jest powodem do aktualizacji oceny (art. 27 ust. 3). Krajową ocenę ryzyka GIIF publikuje na stronie gov.pl/web/finanse.

Czy ocenę ryzyka AML trzeba wysyłać do GIIF?

Nie z urzędu. Instytucja przekazuje ocenę ryzyka na żądanie Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (art. 28 ust. 1 ustawy AML). Może ją też udostępnić organowi samorządu zawodowego lub stowarzyszenia, do którego należy (art. 27 ust. 4).